Standardy wymagań dla poszczególnych certyfikatowych poziomów
zaawansowania znajomości języka polskiego jako obcego
Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej
i Sportu z dnia 15 października 2003 r. (poz. 1871)
1.
Poziom podstawowy – wymagania ogólne:
Zdający powinni:
- rozumieć
najważniejsze treści i intencje zawarte w tekstach pisanych i
wypowiedziach mówionych, dotyczące tematów związanych z życiem codziennym,
czasem wolnym, szkołą oraz typowymi sytuacjami w pracy, wyrażone w prosty sposób;
- umieć posługiwać się językiem w typowych sytuacjach
codziennych, w polskich realiach, w tym związanych z podróżowaniem po
Polsce;
- umieć napisać
prosty tekst na ogólny, popularny temat, a także na temat odnoszący się do ich
własnych zainteresowań;
- umieć krótko opowiedzieć o własnych
zainteresowaniach, doświadczeniach, marzeniach i planach, wyrazić i krótko
uzasadnić własny pogląd oraz opisać zdarzenie z przeszłości;
- umieć
posługiwać się odmianą oficjalną i nieoficjalną języka polskiego odpowiednio do
sytuacji;
- znać najważniejsze konwencje socjokulturowe
stosowane w komunikacji w języku polskim.
Braki zdających w zakresie płynności
wypowiedzi, wymowy i intonacji, słownictwa, poprawności gramatycznej, a także
ortografii i podstaw interpunkcji nie mogą w istotny sposób zakłócać
skutecznej komunikacji.
2.
Poziom podstawowy – wymagania szczegółowe:
1) rozumienie ze słuchu:
a) ogólny opis umiejętności:
Zdający
powinni rozumieć pojedyncze wypowiedzi, wypowiedzi w ramach dialogu i
rozmowy z udziałem kilku osób, dłuższe wypowiedzi monologowe, w tym informacje,
prezentacje, ogłoszenia i instrukcje, w zakresie wskazanym w wykazie
funkcji i pojęć językowych oraz w wykazie tematycznym dla poziomu podstawowego. Rozumienie dotyczy w szczególności
intencji, tematu oraz konkretnej informacji zawartej w wypowiedzi o
przejrzystej strukturze, mówionej w normalnym tempie, w dobrych warunkach
akustycznych, przy użyciu standardowej wymowy i intonacji.
Zdający powinni móc wykazać się
umiejętnością kontrolowania własnego rozumienia wypowiedzi w celu uzyskania
potwierdzenia, czy właściwie zrozumieli treść i intencję wypowiedzi oraz
umiejętnością wyrażania prośby o powtórzenie, wyjaśnienie fragmentu
wypowiedzi lub zapisanie niezrozumiałego słowa.
b) rodzaje tekstów:
Zdający powinni
rozumieć następujące rodzaje tekstów:
- pojedyncze wypowiedzi intencjonalne, w tym życzenia,
gratulacje, kondolencje, komplementowanie, powitanie, pożegnanie,
podziękowanie, prośba, propozycja, przepraszanie, obiecywanie, zapewnianie,
- pojedyncze wypowiedzi tematyczne, w tym: informacja,
ogłoszenie, pytanie;
- fragmenty dialogów intencjonalnych, w tym:
zapraszanie, proponowanie, doradzanie,
- fragmenty dialogów tematycznych, w tym: zakupy,
kupowanie biletów, pytanie o drogę, rezerwacja pokoju hotelowego,
- krótkie wypowiedzi ciągłe intencjonalne, w tym:
uzasadnianie własnego zdania, relacjonowanie wypowiedzi, wyrażanie opinii,
porównywanie,
- krótkie wypowiedzi ciągłe tematyczne, w tym:
opowiadanie o sobie, charakteryzowanie osób, przedstawianie atrakcji
turystycznych, wrażenia z podróży,
- fragmenty programów radiowych i telewizyjnych,
- fragmenty filmów,
- typowe nagrania na taśmie magnetofonowej „sekretarki
automatycznej”,
c) sytuacje komunikacyjne:
Zdający
powinni rozumieć i formułować wypowiedzi, występując jako:
- przyjaciel,
- znajomy,
- członek rodziny,
- turysta,
- obcy,
- uczeń,
- nauczyciel,
- student,
- profesor,
- pracownik,
- pracodawca,
2) poprawność gramatyczna, czyli
umiejętność rozpoznawania i stosowania poprawnych form językowych:
a) ogólny opis zakresu umiejętności:
Zdający
powinni umieć rozpoznawać i stosować poprawne gramatycznie formy językowe,
wyrażające i pozwalające na wyrażanie intencji mówiącego w zakresie
sprecyzowanym w wykazach: funkcji i pojęć językowych, zagadnień gramatycznych
i tematycznych.
Błędy
gramatyczne popełniane przez zdających w wypowiedziach mówionych
i tekstach pisanych nie powinny uniemożliwiać zrozumienia treści i
intencji wypowiedzi.
3) rozumienie tekstów pisanych:
a) ogólny opis umiejętności:
Zdający
powinni rozumieć pojedyncze napisy i ogłoszenia, fragmenty tekstów długości
jednego akapitu oraz kompletne krótkie teksty (200-300 słów) w zakresie objętym
wykazem funkcji i pojęć językowych oraz wykazem tematów dla poziomu podstawowego.
Zdający powinni rozumieć ogólny sens tekstu oraz konkretnych informacji,
zawartych w tekstach drukowanych lub pisanych ręcznie w sposób czytelny,
b) rodzaje tekstów:
Zdający
powinni rozumieć następujące rodzaje tekstów pisanych:
- pojedyncze napisy i ogłoszenia intencjonalne typu: Wstęp wzbroniony!, Nie wychylać się!,
Wejście obok,
- pojedyncze napisy i ogłoszenia tematyczne typu: Sklep czynny od 9 do 18, Remont, Muzeum
nieczynne, Godziny przyjęć: 9-14,
-
fragmenty
oryginalnych tekstów prasowych, turystycznych, informacyjnych, w zakresie
treści określonych wykazem funkcji i pojęć językowych oraz wykazem tematycznym,
- krótkie kompletne teksty oryginalne prasowe,
turystyczne, informacyjne, w zakresie treści objętych wykazem funkcji i
pojęć językowych i wykazem tematycznym,
- listy prywatne, kartki pocztowe oraz proste listy
oficjalne i urzędowe,
- ogłoszenia, rozkłady jazdy, jadłospisy, ulotki,
broszury i foldery, instrukcje obsługi, reklamy, ostrzeżenia, zakazy i nakazy,
nazwy sklepów, instytucji użyteczności publicznej, warsztatów, urzędów i
towarów, wpisy w książce telefonicznej,
- formularze urzędowe,
- notatki, informacje, zawiadomienia, prośby,
podziękowania, pisane ręcznie,
c) sytuacje komunikacyjne:
Zdający
powinni rozumieć i formułować wypowiedzi, występując jako:
- przyjaciel,
- znajomy,
- członek rodziny,
- turysta,
- obcy,
- uczeń,
- nauczyciel,
- student,
- profesor,
- pracownik,
- pracodawca,
- klient,
4) pisanie
a) ogólny opis umiejętności:
Zdający
powinni opanować relacje głoska - litera,
podstawowe zasady ortografii oraz zasady kompozycji tekstów pisanych, ze
zwróceniem uwagi na styl oficjalny i nieoficjalny, w zakresie określonym
wykazem pojęć i ich funkcji i wykazem tematycznym dla poziomu
podstawowego. Zdający powinni umieć posługiwać się zwrotami językowymi
charakterystycznymi dla oficjalnej i nieoficjalnej odmiany języka polskiego
odpowiednio do sytuacji oraz stosować zasady ortografii i interpunkcji
w sposób niezakłócający właściwego zrozumienia treści i intencji tekstu,
z zachowaniem podstawowych wymagań dotyczących układu tekstu.
b) rodzaje tekstów:
Zdający
powinni umieć pisać następujące rodzaje tekstów:
- wypracowanie, tekst argumentacyjny, relacja,
opowiadanie (150-200 słów),
- streszczenie tekstu źródłowego z własnym komentarzem
(150-200 słów),
- krótkie życzenia i pozdrowienia (10-20 słów),
- list prywatny (100-150 słów),
- podstawowe formy listów oficjalnych,
- podstawowa forma życiorysu,
- podstawowa forma podania,
- krótka notatka lub pisemna wiadomość zawierające informację,
podziękowanie lub prośbę,
- formularze urzędowe,
c) sytuacje komunikacyjne:
Zdający
powinni rozumieć i formułować wypowiedzi, występując jako:
- przyjaciel,
- znajomy,
- członek rodziny,
- turysta,
- obcy,
- uczeń,
- nauczyciel,
- student,
- profesor,
- pracownik,
- pracodawca,
- pacjent,
- klient,
5) mówienie:
a) ogólny opis umiejętności:
Zdający
powinni umieć posługiwać się językiem polskim w typowych sytuacjach życia
codziennego oraz związanych z podróżowaniem po Polsce. Powinni umieć wyrażać
funkcje i pojęcia w zakresie przewidzianym w wykazie funkcji i pojęć
językowych w odniesieniu do tematów wymienionych w wykazie tematycznym dla
poziomu podstawowego.
Zdający
powinni umieć rozpoczynać i kończyć rozmowę, włączać się do rozmowy innych osób
i brać w niej aktywny udział, gdy rozmowa dotyczy tematów ogólnych lub
związanych ze specjalnymi zainteresowaniami zdających. Powinni umieć
kontrolować przebieg rozmowy, prosząc, gdy zachodzi potrzeba, o powtórzenie,
wyjaśnienie, przeliterowanie, oraz upewniając się, czy są właściwie rozumiani i
czy używają odpowiednich słów i form.
Powinni
umieć stosować podstawowe zasady prowadzenia rozmów telefonicznych po polsku.
Powinni umieć krótko opowiedzieć o własnych zainteresowaniach, doświadczeniach,
marzeniach i planach, wyrazić i krótko uzasadnić własny pogląd, a także
opisać zdarzenie z przeszłości.
Zdający
powinni umieć streścić film lub książkę, wyrazić o nich swoją opinię
i krótko uzasadnić ją. Powinni umieć streścić i skomentować przeczytany
artykuł prasowy. Powinni umieć wygłosić z właściwą intonacją, po przygotowaniu,
krótką informację, podziękowanie lub przemówienie skierowane do grupy
słuchających.
Wypowiedzi
zdających powinny być na tyle płynne, aby nie utrudniały komunikacji. Zdający
powinni stosować zasady wymowy i intonacji pozwalające na właściwe
zrozumienie wyrażanych intencji oraz treści wypowiedzi. Powinni także umieć
posługiwać się oficjalną lub nieoficjalną odmianą języka polskiego, odpowiednio
do sytuacji. Wpływ zasad wymowy języka rodzimego może być odczuwalny, ale nie
powinien zakłócać zrozumienia wypowiedzi.
b) rodzaje tekstów (wypowiedzi):
Zdający
powinni umieć przedstawić następujące rodzaje tekstów:
-
krótką wypowiedź na temat własnych zainteresowań, doświadczeń, planów, marzeń,
-
streszczenie filmu, książki, artykułu prasowego, z komentarzem,
-
relację z przeszłości,
-
opinię na określony temat, z krótkim uzasadnieniem,
-
wygłoszenie, po przygotowaniu, krótkiego przemówienia skierowanego do grupy
słuchających,
-
rozmowę telefoniczna,
-
krótki dialog intencjonalny,
-
krótki dialog tematyczny,
-
mini-dyskusję,
c) sytuacje komunikacyjne:
Zdający
powinni rozumieć i formułować wypowiedzi, występując jako:
- przyjaciel,
- znajomy,
- członek rodziny,
- turysta,
- obcy,
- uczeń,
- nauczyciel,
- student,
- profesor,
- pracownik,
- pracodawca,
- pacjent,
- klient,
d)
wymagania w zakresie wymowy dla poziomu podstawowego:
Zdający
winni stosować odpowiednie (niezbyt wolne) tempo wypowiedzi i właściwą
intonację całych zdań oznajmujących, pytających i wykrzyknikowych.
Ważna
jest też odpowiednia wymowa zestrojów akcentowych, tzn. łączenie słów
jednosylabowych w grupy (np. nie wiem, nie mam, ze mną, od nas; jadę na wieś,
wychodzę za mąż) albo
przyłączanie słów jednosylabowych do słów akcentowanych (np. kocham ją, widzę go). Zdający powinni właściwie akcentować wyrazy obce
typu gramatyka oraz formy czasu
przeszłego i trybu przypuszczającego Powinni właściwie wymawiać głoskę y
w opozycji do i oraz e, głoski ą i ę, głoski dziąsłowe
szumiące, twarde sz, ż, rz, cz, dż w opozycji do ciszących, miękkich ś, ź,
ć, dź, ń, głoskę r w opozycji do l
oraz ł
w opozycji do l, a także grupy spółgłoskowe.
Błędy
zdających w zakresie wymowy i intonacji nie powinny uniemożliwiać zrozumienia sensu
i intencji wypowiedzi.
6) wykaz funkcji i pojęć językowych dla
poziomu podstawowego:
Zdający powinni rozumieć i umieć wyrażać następujące
funkcje i pojęcia językowe:
a) funkcje:
-
kontakty społeczne:
- nawiązywanie kontaktu,
- przedstawianie się lub
przedstawianie kogoś,
- powitanie,
- stereotypowe formuły powitalne,
- pożegnanie,
- składanie życzeń,
- wyrażanie uznania,
komplementowanie,
- podziękowanie,
- przepraszanie,
- zapraszanie,
-
przebieg rozmowy:
- rozpoczynanie rozmowy, włączanie
się do rozmowy,
- podtrzymywanie rozmowy,
- kontrolowanie przebiegu rozmowy,
- kończenie wypowiedzi, rozmowy,
-
przekazywanie informacji:
- nawiązywanie, definiowanie,
identyfikowanie,
- uzasadnianie,
- określanie celu, przeznaczenia,
- relacjonowanie wypowiedzi własnych
lub osób trzecich,
-
obietnica, oferta:
- obiecywanie, zapewnianie,
- oferowanie zrobienia czegoś,
-
zajmowanie stanowiska:
- wyrażanie opinii, przekonania,
- wyrażanie ważności,
- wyrażanie niepewności,
- przytakiwanie, aprobata,
- negacja, dezaprobata,
-
uczucia i nastroje:
- wyrażanie sympatii i antypatii,
- wyrażanie nadziei, troski i
zmartwienia,
- wyrażanie życzenia,
- wyrażanie radości, żalu, smutku i
współczucia,
- wyrażanie upodobania,
- wyrażanie zadowolenia i
niezadowolenia,
- wyrażanie obojętności, dystansu,
- wyrażanie rozczarowania,
-
inicjowanie rozmowy, działania lub ich zaniechania:
- pytanie, wezwanie mówienia,
- prośba, wezwanie do działania,
- prośba o przyzwolenie i
przyzwalanie,
- proponowanie, przyjmowanie i
odrzucanie propozycji,
- doradzanie i odradzanie,
- zabranianie,
b)
pojęcia ogólne:
-
wyrażanie cechy,
właściwości, stanu w odniesieniu do rzeczy, procesów, faktów, osób,
- wyrażanie posiadania, przynależności,
- wyrażanie relacji w przestrzeni (miejsce
i kierunek),
- wyrażanie relacji czasowych,
- wyrażanie sposobu,
- wyrażanie możliwości, zdolności,
- wyrażanie konieczności,
- wyrażanie warunku i konsekwencji,
- porównywanie,
7) wykaz tematyczny dla poziomu
podstawowego:
Zdający powinni rozumieć wypowiedzi ustne i pisemne
oraz umieć wyrażać się w mowie i piśmie na następujące tematy:
a)
człowiek:
- imię i nazwisko, adres, stan rodzinny,
płeć, wiek, data i miejsce
urodzenia,
- przynależność narodowa lub państwowa,
język,
- szkoła, wykształcenie,
- zawód, zajęcie,
- wygląd, części ciała,
- rodzina i stosunki osobiste,
- sposób spędzania wolnego czasu -
rozrywki, hobby, sport,
b)
mieszkanie:
-
rodzaj, położenie i wielkość mieszkania lub domu,
- rodzaje pomieszczeń,
- mieszkanie w hotelu, domu wczasowym,
pensjonacie,
- urządzenie i wyposażenie mieszkania,
- koszty związane z mieszkaniem, czynsz,
opłaty,
c)
miejsca:
- rodzaj, położenie i wielkość
miejscowości,
- instytucje użyteczności publicznej,
zabytki, atrakcje turystyczne,
d)
praca:
- warunki pracy, czas pracy, urlop,
- płace,
- związki zawodowe,
e)
życie codzienne:
- czynności codzienne,
- sklepy, usługi, warsztaty,
- przedmioty codziennego użytku,
- miary, ilości, pieniądze,
- środki komunikacji,
- prawa i obowiązki,
f)
jedzenie, picie, palenie:
- lokale gastronomiczne,
- żywność, dania, potrawy,
- napoje,
- palenie,
g)
zdrowie:
- higiena osobista,
- samopoczucie,
- choroba, wypadek,
h)
środowisko naturalne:
- rośliny i zwierzęta,
- krajobraz,
- pogoda, klimat,
i)
tematy ogólnego zainteresowania:
- warunki życia, poziom życia,
- środki masowego przekazu, aktualne
informacje;
8) wykaz zagadnień gramatycznych i
składniowych dla poziomu podstawowego:
Zdający powinni umieć właściwie stosować
następujące reguły gramatyczne:
a)
fleksja imienna:
-
odmiana rzeczowników przez przypadki w liczbie pojedynczej i mnogiej:
- odmiana rzeczowników rodzaju męskiego kończących się
na spółgłoskę,
- odmiana
rzeczowników rodzaju męskiego zakończonych na
-a lub -o,
- odmiana
rzeczowników rodzaju męskiego zakończonych na -anin,
- odmiana rzeczowników rodzaju żeńskiego
zakończonych na -a lub -i,
- odmiana
rzeczowników rodzaju żeńskiego zakończonych na spółgłoskę,
- odmiana
rzeczowników rodzaju nijakiego zakończonych na -o, lub -e,
- odmiana
rzeczowników rodzaju nijakiego zakończonych na -um,
- odmiana
rzeczowników nieregularnych typu: dziecko,
tydzień, rok; oko,
ucho, ręka, przyjaciel, pieniądz, człowiek;
-
przymiotnikowa odmiana rzeczowników typu chory, podróżny, imion
zakończonych
na -y, -i, w tym: Antoni, Jerzy
oraz nazwisk
zakończonych
na -ski, -cki, -ska, -cka,
- formy mianownika liczby mnogiej
rodzaju męskoosobowego typu:
studenci,
profesorowie, rolnicy,
- mechanizm odmiany rzeczowników:
- alternacje samogłoskowe i spółgłoskowe zachodzące w
temacie
(przykłady: pies: psa, dzień: dnia, chłopiec: chłopca; Bóg: do Boga,
wybór: wyboru; wzór: wzoru; miasto: w mieście, Kraków: w
Krakowie;
obiad: po obiedzie; mąż: męża; Marek: Marka;
pieniądze: pieniędzy).
- odmiana zaimków przez przypadki w liczbie
pojedynczej i mnogiej:
- odmiana zaimków osobowych: ja, ty, on, ona, ono; my, wy, oni, one;
- odmiana zaimków wskazujących, w tym: ten, ta, to, ci, te;
- odmiana zaimków dzierżawczych: mój, moja, moje; twój, twoja, twoje;
nasz, nasza, nasze; wasz, wasza, wasze; pana, pani, państwa;
- odmiana zaimków pytających, w tym: kto, co; jaki, jaka, jakie; który,
która, które; czyj, czyja, czyje;
- odmiana zaimków nieokreślonych: ktoś, coś, jakiś, któryś, czyjś; każdy;
- odmiana zaimków przeczących: nikt, nic, żaden.
-
odmiana przymiotników przez przypadki w liczbie pojedynczej i mnogiej:
- odmiana przymiotników zakończonych w
rodzaju męskim na -y, w tym:
dobry,
mały, ciasny, duży lub -i,
w tym: tani, polski, lekki, długi;
- odmiana przymiotników zakończonych w
rodzaju żeńskim na -a, w tym:
dobra,
mała, ciasna, duża, tania, polska, lekka, długa;
- odmiana przymiotników zakończonych w rodzaju
nijakim na -e, w tym:
dobre,
małe, ciasne, duże, tanie, polskie, lekkie, długie;
- formy mianownika liczby mnogiej rodzaju
męskoosobowego, w tym:
dobrzy, mali, duzi, polscy, inni.
- odmiana liczebników przez przypadki:
- odmiana liczebników głównych, w tym: jeden, jedna, jedno; dwa, dwaj,
dwóch, dwie; trzy, dziesięć, dwadzieścia pięć, sto, tysiąc;
- odmiana przymiotnikowa liczebników
porządkowych, w tym: pierwszy,
pierwsza, pierwsze, pierwsi; drugi, druga, drugie, drudzy; dziesiąty,
dziesiąta, dziesiąte;
- przypadki:
- mianownik liczby pojedynczej i
mnogiej:
- mianownik w funkcji podmiotu w
zdaniach typu: Student czyta książkę.
- mianownik jako forma orzecznika w orzeczeniu imiennym w zdaniach
typu:
Ta dziewczyna jest ładna. Mój brat to lekarz.
- dopełniacz liczby pojedynczej i
mnogiej:
- dopełniacz
jako forma dopełnienia bliższego po czasownikach
zaprzeczonych w zdaniach typu: Nie znam tej studentki.
- dopełniacz wyrażający przynależność w
zdaniach typu: To jest książka
Ewy.
- dopełniacz po określeniu miary i
ilości w zdaniach typu: Proszę kupić
butelkę piwa, litr mleka.
- dopełniacz po liczebnikach głównych
(od 5 wzwyż i nieokreślonych)
w zdaniach typu: Ona ma dużo pieniędzy. Mam tu pięć książek.
- dopełniacz w wyrażeniach przyimkowych po
przyimkach: u, z, ze, dla,
do, od, ode, obok, bez w zdaniach typu: Jadę z Krakowa do Warszawy.
Piotr mieszka u mnie. To jest prezent dla Marka.
- dopełniacz w
datach określających dzień, miesiąc i rok
w zdaniach typu:
Renia
urodziła się 10 (dziesiątego) grudnia 1962 (tysiąc dziewięćset
sześćdziesiątego drugiego) roku,
- dopełniacz w zdaniach bezosobowych po
formach: nie ma, nie było,
nie będzie, brak w zdaniach typu:
Nie ma Andrzeja. Jutro nie będzie
zajęć. Brak cukru.
- biernik liczby pojedynczej i mnogiej:
- biernik jako dopełnienie bliższe po
czasownikach przechodnich
w zdaniach typu: Piszę list.
- biernik w wyrażeniach przyimkowych po
przyimkach: na, o, po, przez,
przeze, w, we, za w zdaniach typu: Idę na uniwersytet. Proszę przejść
przez rynek. Spotkanie jest we wtorek.
Spotkamy się za godzinę.
- miejscownik liczby pojedynczej i mnogiej:
- miejscownik w wyrażeniach przyimkowych
określających miejsce i czas
czynności po przyimkach: na, o, po, przy, w, we w zdaniach typu: Będę
w Polsce w przyszłym roku.
Spotkamy się w biurze o godzinie piątej;
- miejscownik w wyrażeniach przyimkowych
określających przedmiot,
o którym się mówi, myśli, w
zdaniach typu: Rozmawiamy o Krakowie.
Myślę o Ewie.
- miejscownik w wyrażeniach przyimkowych
precyzujących rok lub
miesiąc
w zdaniach typu: Przyjadę w maju.
Przyjechałem na studia
w zeszłym roku.
- narzędnik liczby pojedynczej i mnogiej:
- narzędnik jako forma orzecznika
wyrażonego rzeczownikiem po
czasownikach: być, zostać w zdaniach typu:
Ewa jest studentką. Ewa jest
dobrą studentką.
- narzędnik wyrażający narzędzie
czynności w zdaniach typu: Jadę
autobusem, a on jedzie pociągiem. Proszę pisać ołówkiem!
- narzędnik w wyrażeniach przyimkowych po
przyimkach: z, ze, za, nad,
pod, przed, między w zdaniach typu: Jadę do Polski z mamą. Samochód
stoi przed domem.
- celownik liczby pojedynczej i mnogiej:
- celownik zaimków osobowych w zdaniach
typu: Ten film bardzo mi się
podoba. Jest ci zimno?
- celownik rzeczowników żywotnych jako
dopełnienie dalsze w zdaniach
typu: Dałem Ewie kwiaty.
b)
odmiana czasowników:
- czasowniki niedokonane i dokonane,
- strona czynna i zwrotna (formy osobowe),
- tryb oznajmujący,
- czas teraźniejszy czasowników niedokonanych,
- czas przeszły
czasowników dokonanych i niedokonanych,
- czas przyszły
czasowników niedokonanych i dokonanych,
- tryb przypuszczający,
- tryb rozkazujący,
- nieosobowe formy czasownikowe,
- formy typu: można, trzeba, wolno, warto,
należy, powinno się,
- formy typu: mówi się,
- formy typu: nie ma, nie było, nie będzie,
- połączenie czasowników modalnych, w tym: chcę, mogę, muszę
z bezokolicznikiem,
- czasowniki ruchu (system oparty na
opozycji znaczeniowej
iść: jechać),
-
konstrukcja: mieć + bezokolicznik,
c)
derywacja:
- tworzenie i funkcje syntaktyczne
przysłówków odprzymiotnikowych,
- stopniowanie przymiotników i użycie
syntaktyczne stopni,
- stopień równy i wyższy w zdaniach typu: Ona jest tak ładna jak Ewa.
Ewa jest ładniejsza od Basi. Ewa jest ładniejsza niż Basia.
Ten temat jest bardziej interesujący
od tamtego. Ten temat jest
bardziej interesujący niż tamten.
- stopień najwyższy w zdaniach typu: Zosia jest najładniejsza ze
wszystkich dziewcząt.
- stopniowanie przysłówków i użycie
syntaktyczne stopni,
- stopień równy i wyższy w zdaniach typu: Marek pisze tak ładnie
jak Adaś. Adaś pisze ładniej od Roberta. Adaś pisze ładniej niż
Robert. Marek pisze bardziej interesująco od Roberta. Marek pisze
bardziej interesująco niż Robert.
- stopień najwyższy w zdaniach typu: Adaś pisze najładniej ze
wszystkich uczniów.
- nazwy mieszkańców krajów oraz
przymiotniki tworzone od nazw krajów,
d)
leksykologia:
- podział wyrazów na części mowy,
- zróżnicowanie formalne przymiotników
i przysłówków,
- system zaimków dzierżawczych: mój, twój, jego, jej, nasz, wasz, ich;
swój; pana, pani, państwa,
e)
składnia:
- zdanie pojedyncze rozwinięte,
- zdania oznajmujące typu: Robert jest Polakiem. Zosia ma słownik.
- zdania pytające:
- pytania o rozstrzygnięcie
rozpoczynane partykułą czy w zdaniach
typu: Czy on jest Francuzem?
- możliwość opuszczania partykuły czy w zdaniach typu: Masz
bilety do kina?
- pytania o informację typu: Skąd
on jest? Gdzie mieszkasz?
- pytania niezależne i zależne typu: Czy to ma sens? Jak myślisz,
czy to ma sens? Nie wiem, czy
to ma sens.
- wyrażanie części zdania pojedynczego,
- podmiot wyrażony mianownikiem,
- podmiot wyrażony rzeczownikiem w
połączeniu z liczebnikiem
typu dwa i typu pięć,
- zdania bezpodmiotowe typu: Mówi się, że...
- wyrażanie orzeczenia,
- orzeczenie proste w zdaniu typu: Marek studiuje język angielski
i złożone w zdaniu typu: Adam jest ambitnym studentem,
- orzeczenie imienne z orzecznikiem:
w mianowniku (w zdaniu typu: Ewa jest miła),
w narzędniku (w zdaniu typu: Ewa jest dobrą studentką),
- wyrażanie dopełnienia,
- dopełnienie bliższe wyrażane biernikiem
w zdaniach typu: Znam
Renatę.
- dopełnienie bliższe wyrażane
dopełniaczem po czasownikach
zaprzeczonych w zdaniach typu: Nie znam Renaty.
- dopełnienie dalsze w zdaniach
typu: Marek daje kwiaty Renacie.
- związek rządu - forma rzeczownika
(przypadek) postulowana przez
czasownik w zdaniach typu: Marek kupił gazetę.
- przydawka jako określenie rzeczownika,
- związek zgody - przydawka wyrażona
przymiotnikiem
powtarzającym kategorie gramatyczne
rzeczownika, w zdaniach
typu: Robert
ma miłą żonę,
- związek rządu - przydawka wyrażona
rzeczownikiem w dopełniaczu,
w zdaniach typu: Robert zna żonę Adama.
- szyk przydawki przymiotnej,
- okolicznik jako określenie czasownika,
- okolicznik wyrażony przysłówkiem
(związek przynależności)
w zdaniach typu: Marek mówi dobrze po angielsku,
- okolicznik wyrażony wyrażeniem
przyimkowym, w zdaniach typu:
Robert będzie w Polsce w sierpniu,
- okolicznik wyrażony związkiem
znaczeniowym, zwanym związkiem
przynależności, jako połączenie
czasownika z okolicznikiem, w zdaniach typu:
Robert
będzie u mnie na imieninach.
- podwójna i potrójna negacja w zdaniu
pojedynczym w zdaniach typu:
Nic nie wiem! Nic nie powiem. On nigdy
niczego nie rozumie!
- szyk negacji i negacji podwójnej w
zdaniach typu:
Ja
się nie denerwuję! Ja się nigdy nie denerwuję!
- zdania bezpodmiotowe typu:
Mówi
się; Mówi się, że jutro nie będzie wody.
- różne funkcje zaimka się,
- zdania złożone współrzędnie ze
spójnikami: i, a, ale, albo, lub, lecz,
więc, jednak,
-
zdania złożone podrzędnie,
- połączone zaimkiem,
-
forma zaimka który, używanego w roli
wskaźnika zespolenia,
- połączone spójnikiem: jak, aby, ponieważ, bo, chociaż,
choć, dlatego że, kiedy, gdy,
gdyby, to, jeśli, jeżeli, to, że, żeby,
- zdania typu: Marek
chce, żebym, żebyś, żeby,
żebyśmy, żebyście, żeby...
- typy okresów warunkowych w
języku polskim,
- brak „następstwa i zgody
czasów” w języku polskim,
-
interpunkcja zdania złożonego: używanie przecinka przed zaimkami względnymi i
spójnikami występującymi w roli wskaźników zespolenia.
3. Poziom
średni ogólny – wymagania ogólne
Zdający
powinni:
- rozumieć najważniejsze treści i intencje, dotyczące
tematów ogólnych, konkretnych i abstrakcyjnych – włącznie z tematami
specjalistycznymi, ściśle związanymi z ich własnymi zainteresowaniami, wyrażone
w tekstach pisanych i wypowiedziach mówionych o skomplikowanej strukturze;
- umieć posługiwać się językiem polskim w sposób
płynny i spontaniczny, pozwalający na swobodną komunikację z rodzimymi
użytkownikami języka we wszystkich sytuacjach życia codziennego;
- umieć pisać dłuższe teksty na różnorodne tematy,
wyrażać i uzasadniać w nich własny punkt widzenia, a także
przeprowadzać analizę porównawczą;
- umieć wypowiadać się obszernie na interesujące ich
tematy, relacjonować zdarzenia z przeszłości, brać ograniczony udział
w dyskusji, także w sytuacji oficjalnej;
- umieć posługiwać się oficjalną i nieoficjalną
odmianą języka polskiego odpowiednio do sytuacji, a także używać
popularnych wyrażeń idiomatycznych;
- znać większość konwencji socjokulturowych,
stosowanych w komunikacji w języku polskim.
Braki zdających w zakresie wymowy i
intonacji, słownictwa, poprawności gramatycznej oraz ortografii nie mogą wpływać
na skuteczność komunikacji.
4. Poziom średni ogólny – wymagania
szczegółowe:
1) rozumienie ze słuchu:
a)
ogólny opis umiejętności:
Zdający
powinni rozumieć najważniejsze treści i intencje wypowiedzi mówionych w
sytuacjach określonych wykazem funkcji i pojęć językowych i wykazem tematycznym
dla poziomu średniego ogólnego. Wypowiedzi mogą dotyczyć tematów ogólnych,
konkretnych i abstrakcyjnych, znanych i nieznanych zdającym, a także
tematów specjalistycznych, ściśle związanych z własnymi zainteresowaniami
zdających. Treści mogą być wypowiadane w naturalnym tempie i mogą mieć dosyć
skomplikowaną strukturę.
Zdający
powinni rozumieć najważniejsze treści popularnych form polskich programów
radiowych i telewizyjnych (dzienników, reportaży, seriali, rozmów, dyskusji,
wywiadów). Powinni rozumieć wypowiedzi, aby móc prowadzić swobodny dialog
z jedną osobą oraz móc wziąć ograniczony udział w rozmowie z wieloma
rodzimymi użytkownikami języka polskiego. Powinni wykazać się umiejętnością
stosowania form wypowiedzi pozwalających na ułatwienie zrozumienia, takich jak:
rozumienie z kontekstu, kontrolowanie przebiegu rozmowy, upewnianie się co
do właściwego rozumienia, prośba o dodatkowe wyjaśnienie.
b)
rodzaje tekstów:
Zdający
powinni rozumieć następujące rodzaje wypowiedzi:
-
pojedyncze wypowiedzi intencjonalne i tematyczne,
-
wypowiedzi w ramach dialogu i rozmowy z udziałem wielu osób, w tym: rozmowy
telefoniczne, wywiady radiowe i telewizyjne, fragmenty seriali telewizyjnych
i programów typu wywiad-rozmowa,
-
krótsze wypowiedzi ciągłe, w tym: instrukcje, reklamy, informacje, informacje
na temat aktualnych wydarzeń, fragmenty dzienników radiowych i telewizyjnych,
informacje podawane przez megafon w supermarketach, na dworcach kolejowych i
autobusowych,
-
dłuższe wypowiedzi ciągłe, w tym: wykłady i prezentacje na tematy ogólne,
komentarze i reportaże radiowe i telewizyjne, fragmenty filmów dokumentalnych
i fabularnych),
c)
sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i
formułować wypowiedzi, występując jako:
-
obcy,
-
turysta,
-
znajomy,
-
przyjaciel,
-
członek rodziny,
-
klient, kupujący,
-
petent,
-
sprzedawca, sprzedający,
-
wynajmujący (samochód, lokal, mieszkanie),
-
pacjent,
-
uczący, uczący się, wykładowca, student,
-
pracownik, podwładny,
-
pracodawca, przełożony,
-
uprawiający sport,
-
widz, czytelnik, słuchacz, kibic sportowy,
-
konsument,
-
kierowca,
-
właściciel pojazdu,
-
uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
-
ofiara przestępstwa,
- telefonujący.
2) poprawność gramatyczna, czyli umiejętność
rozpoznawania i stosowania poprawnych form językowych:
a)
ogólny opis umiejętności:
Zdający
powinni umieć rozpoznawać i stosować poprawne gramatycznie formy językowe,
wyrażające i pozwalające na wyrażanie intencji w zakresie objętym wykazem funkcji
i pojęć językowych dla poziomu średniego ogólnego, w odniesieniu do tematów
i sytuacji określonych w wykazie tematycznym dla tego poziomu. Zakres
wymagań poprawności gramatycznej precyzuje wykaz zagadnień gramatycznych dla
poziomu średniego ogólnego, stanowiący gramatykę podstawową języka polskiego.
Obejmuje on wszystkie zagadnienia występujące na poziomie podstawowym,
poszerzone o ich nowe funkcje syntaktyczne, a także formy rzadziej występujące
w tekstach, ale umożliwiające ich zróżnicowanie stylistyczne w zależności od
typu i stylu.
Mając
do wyboru kilka sposobów syntaktycznego wyrażenia tej samej informacji, zdający
winni umieć wybrać jeden z nich w zależności od typu tworzonego tekstu (mówiony
– pisany, nieoficjalny - oficjalny, prywatny – urzędowy – prasowy) i jego
stylu. Występujące w tekstach i wypowiedziach zdających błędy gramatyczne
nie powinny mieć wpływu na skuteczność komunikacji.
3) rozumienie tekstów pisanych:
a)
ogólny opis umiejętności:
Zdający
powinni umieć czytać ze zrozumieniem teksty w tempie około 110 słów na minutę i
rozumieć (bez pomocy słownika) ogólny sens tekstu i szczegółowo pojedyncze
napisy, fragmenty tekstów oraz całe teksty oryginalne napisane w różnych
stylach i formach (drukowane i pisane ręcznie) z zakresu określonego w
wykazie funkcji i pojęć językowych i w wykazie tematycznym.
Powinni
rozumieć najważniejsze treści i intencje, dotyczące tematów ogólnych,
konkretnych i abstrakcyjnych, znanych sobie i nieznanych, a także tematów
specjalistycznych, ściśle związanych z ich własnymi zainteresowaniami, zawarte
w popularnych formach tekstów użytkowych, prasowych, literackich,
urzędowych.
Zdający
powinni znać najważniejsze konwencje i sformułowania stosowane w listach
prywatnych i oficjalnych, a także w pismach i formularzach urzędowych.
Powinni umieć stosować techniki czytania ułatwiające rozumienie tekstów, takie
jak: rozumienie kontekstowe, czytanie pobieżne, szybkie wyszukiwanie ważnej
informacji;
b)
rodzaje tekstów:
Zdający powinni rozumieć następujące
rodzaje tekstów pisanych:
-
pojedyncze wypowiedzi pisemne intencjonalne i tematyczne:
-
informacje typu: Wydawanie posiłków
między 7 - 9 i 13 – 15,
- nakazy
typu: Po wejściu niezwłocznie skasuj
bilet!
- zakazy
typu: Palenie surowo wzbronione!
-
ostrzeżenia typu: Uwaga! Piesi!
- szyldy
typu: Akcesoria rowerowe, Konfekcja męska,
-
ogłoszenia typu: Szczenięta - kundelki
oddam w dobre ręce,
-
informacje o repertuarze kin i teatrów typu: Film pol. b.o.,
-
teksty jednoakapitowe:
-
teksty informacyjne (z katalogów, ulotek i informatorów, dotyczących
kultury,
sportu, handlu, usług, pogody, edukacji,
turystyki),
- teksty
reklamowe,
- ogłoszenia
prasowe oraz notatki, informacje, zawiadomienia i ogłoszenia
pisane
ręcznie,
- instrukcje,
w tym instrukcje obsługi,
- opisy
właściwości towarów, lekarstw, wraz z piktogramami,
- notatki
prasowe,
-
horoskopy,
- przepisy
kulinarne,
-
listy prywatne oficjalne i nieoficjalne, pisma urzędowe (długości około jednej
strony formatu A 4),
- popularne formularze,
- teksty ciągłe - całe lub fragmenty (teksty
prasowe, informacyjne, reklamowe,
literackie) długości 1-1,5 strony formatu A
4,
c)
sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i formułować
wypowiedzi, występując jako:
-
obcy,
-
turysta,
-
znajomy,
-
przyjaciel,
-
członek rodziny,
-
klient, kupujący,
-
petent,
-
sprzedawca, sprzedający,
-
wynajmujący (samochód, lokal, mieszkanie),
-
pacjent,
-
uczący, uczący się, wykładowca, student,
-
pracownik, podwładny,
-
pracodawca, przełożony,
-
uprawiający sport,
-
widz, czytelnik, słuchacz, kibic sportowy,
-
konsument,
-
kierowca,
-
właściciel pojazdu,
-
uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
-
ofiara przestępstwa,
4) pisanie:
a)
ogólny opis umiejętności:
Zdający
egzamin na poziomie średnim ogólnym powinni umieć poprawnie planować,
komponować i redagować krótkie kompletne teksty (15-20 słów), dłuższe (50-80
słów) sformalizowane teksty, takie jak listy prywatne oficjalne i nieoficjalne,
a także krótsze (120-160 słów) i dłuższe (250-300 słów) formy kreatywne
(wypracowania) wymagające np. przeprowadzenia wywodu argumentacyjnego z
uzasadnieniem czy analizy porównawczej. W tekstach powinni umieć posługiwać się
oficjalną i nieoficjalną odmianą języka polskiego oraz stylem i formami
gramatycznymi odpowiednio do sytuacji.
Zdający
powinni umieć poprawnie wypełniać formularze urzędowe. Braki zdających w
zakresie słownictwa, ortografii i poprawności gramatycznej nie powinny mieć
wpływu na skuteczność komunikacji. Pismo ręczne zdających powinno być czytelne.
b)
rodzaje tekstów:
Zdający powinni umieć pisać
następujące rodzaje tekstów:
- ogłoszenie, reklama, skarga, reklamacja, zażalenie,
protest, odwołanie od decyzji (15 - 20 słów),
- notatka, zaproszenie, zawiadomienie, życzenia,
pozdrowienia, kondolencje, (15 - 20 słów),
- podanie (50 - 60 słów),
- życiorys (50 - 60 słów),
- list motywacyjny (60 - 80 słów),
- odpowiedź na ogłoszenie (60 - 80 słów),
- streszczenie tekstu prasowego o objętości strony
formatu A 4 (80 - 100 słów),
- komentarz, opinia o filmie, książce, wydarzeniu,
- charakteryzowanie osoby (120 - 150 słów),
- relacja, w tym: z podróży, z koncertu, z wakacji,
- list (i odpowiedź na list) prywatny oficjalny i
nieoficjalny (150 - 160 słów),
- krótki referat - tekst do wygłoszenia (około 250
słów),
- opis,
- opowiadanie,
- tekst argumentacyjny,
- wypracowanie, w tym analiza porównawcza (250 - 300
słów),
- formularze urzędowe,
c)
role komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i formułować wypowiedzi,
występując jako:
-
obcy,
-
turysta,
-
znajomy,
-
przyjaciel,
-
członek rodziny,
-
klient, kupujący,
-
petent,
-
sprzedawca, sprzedający,
-
wynajmujący (samochód, lokal, mieszkanie),
-
uczący, uczący się, wykładowca, student,
-
pracownik, podwładny,
-
pracodawca, przełożony,
-
konsument,
-
kierowca,
-
właściciel pojazdu,
-
uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
-
świadek, ofiara przestępstwa,
5) mówienie:
a)
ogólny opis umiejętności:
Zdający
powinni mówić w sposób płynny i spontaniczny, pozwalający na dosyć
swobodną komunikację z rodzimymi użytkownikami języka we wszystkich sytuacjach
życia codziennego, w tym w typowych sytuacjach związanych z edukacją i pracą.
Powinni umieć prowadzić swobodną rozmowę z jednym lub kilkoma rodzimymi
użytkownikami języka polskiego.
Zdający
powinni umieć prowadzić rozmowy telefoniczne prywatne i oficjalne. Powinni
umieć wypowiadać się dosyć obszernie na interesujące ich tematy, relacjonować
zdarzenia z przeszłości, a także brać ograniczony udział w dyskusji, także w
sytuacji oficjalnej. Powinni umieć włączyć się do dyskusji.
Zdający
powinni umieć wygłosić z właściwą intonacją, po krótkim przygotowaniu, krótki
referat na tematy ogólne, skierowany do grupy słuchających oraz odpowiedzieć na
kilka pytań dotyczących swojej wypowiedzi. Powinni umieć streścić
i skomentować książkę lub publikację prasową. Powinni umieć przytoczyć
czyjąś wypowiedź i ustosunkować się do niej.
W
swoich wypowiedziach zdający powinni umieć właściwie stosować popularne
wyrażenia idiomatyczne. Powinni umieć stosować - odpowiednio do sytuacji: styl,
formy gramatyczne i konwencje socjokulturowe, właściwe dla komunikacji w
języku polskim. Także odpowiednio do sytuacji powinni umieć posługiwać się
oficjalną i nieoficjalną odmianą języka polskiego.
Zdający
powinni umieć stosować wyrażenia i zwroty korygujące i ułatwiające
wypowiedź, takie jak: zastępowanie nieznanych słów opisem, upewnianie się co do
poprawności użycia słów, form i struktur, parafrazowanie, używanie zwrotów
pozwalających na zastanowienie się.
Braki zdających w zakresie
słownictwa, wymowy i intonacji oraz poprawności gramatycznej nie powinny
wpływać na skuteczność komunikacji.
b) rodzaje wypowiedzi:
Zdający powinni umieć wypowiadać się
w następujących formach:
- krótka wypowiedź na zadany temat, w tym
prezentacja własnych zainteresowań,
historia własnej rodziny, opinia na
kontrowersyjny temat, streszczenie
i komentarz do filmu, książki, artykułu
prasowego, tekstu literackiego; relacja
z wydarzenia,
- rozmowa telefoniczna z zastosowaniem zwrotów
charakterystycznych dla
oficjalnej i nieoficjalnej odmiany języka
polskiego,
- krótki referat, a po jego wygłoszeniu –
udzielenie odpowiedzi na pytania go
dotyczące,
- dialog intencjonalny, w tym: reklamacja,
protest, pocieszanie kogoś,
- dialog tematyczny, w tym: wrażenia z wakacji,
opis rodzinnego miasta,
- dyskusja,
c)
sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i
formułować wypowiedzi, występując jako:
-
obcy,
-
turysta,
-
znajomy,
-
przyjaciel,
-
członek rodziny,
-
klient, kupujący,
-
petent,
-
sprzedawca, sprzedający,
-
wynajmujący (samochód, lokal, mieszkanie),
-
pacjent,
-
uczący, uczący się, wykładowca, student,
-
pracownik, podwładny,
-
pracodawca, przełożony,
-
uprawiający sport;
-
widz, czytelnik, słuchacz, kibic sportowy,
-
konsument,
-
kierowca,
-
właściciel pojazdu,
-
uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
-
świadek, ofiara przestępstwa,
-
telefonujący,
d)
wymagania w zakresie wymowy dla poziomu średniego ogólnego:
Zdający
powinni opanować wymowę polską nie tylko w zakresie grup słów czy pojedynczych
zdań, lecz także umiejętności budowania replik w trakcie dialogu oraz
umiejętności budowania monologu i wypowiedzi narracyjnej. Powinni opanować
nie tylko wymowę głosek polskich, które warunkują przekazywanie znaczeń, jak to
ma miejsce na poziomie podstawowym, ale także ich warianty, zależnie od
kontekstu. Wiąże się to z umiejętnością odróżniania wymowy potocznej,
niestarannej, wypowiadanej w tempie szybkim, od wymowy oficjalnej,
starannej, wypowiadanej w tempie wolnym.
Wypowiedzi
zdających powinno cechować średnio szybkie tempo i właściwa intonacja, a
także stosowanie upraszczania grup spółgłoskowych w obrębie pojedynczych słów
oraz na granicy słów.
6) wykaz funkcji i pojęć językowych dla
poziomu średniego ogólnego:
Zdający
powinni umieć rozumieć i wyrażać wszystkie funkcje i pojęcia językowe
objęte ich wykazem dla poziomu podstawowego, następująco poszerzonym:
a)
funkcje:
-
powitanie, pożegnanie, formuły grzecznościowe, przedstawianie się,
-
nawiązywanie kontaktu, zwracanie się do odbiorcy,
-
pytanie o informację, udzielanie informacji,
-
definiowanie, identyfikowanie,
-
relacjonowanie wypowiedzi własnych lub osób trzecich,
-
prośba, odmowa; obietnica, zapewnienie,
-
propozycja działania, zgoda, odrzucenie propozycji,
-
doradzanie i odradzanie,
-
polecanie, zabranianie, nakazywanie i zakazywanie,
-
wyrażanie opinii, przekonania, udział w dyskusji,
-
perswazja, argumentacja,
-
potwierdzenie, zaprzeczenie,
-
ostrzeganie, wyrażanie groźby,
-
przepraszanie, wybaczanie,
-
wyrażanie niezadowolenia, złości, oburzenia,
-
wyrażanie zmartwienia, pocieszanie,
-
wyrażanie obawy, strachu, lęku,
-
wyrażanie krytyki i reagowanie na krytykę,
-
wyrażanie żalu, dezaprobaty, rozczarowania,
-
wyrażanie możliwości, niemożliwości, konieczności,
b)
pojęcia ogólne:
-
wyrażanie cechy, właściwości, stanu w odniesieniu do rzeczy,
faktów i osób,
-
wyrażanie relacji w przestrzeni (miejsce i kierunek),
-
wyrażanie relacji czasowych,
-
wyrażanie warunku i konsekwencji,
-
porównywanie,
7) wykaz tematyczny dla poziomu średniego ogólnego:
Zdający
powinni rozumieć i formułować teksty i wypowiedzi w odniesieniu do
wszystkich tematów z wykazu tematycznego dla poziomu podstawowego, ze
szczególnym, poszerzonym uwzględnieniem następujących zakresów tematycznych:
a)
ludzie:
- wygląd, cechy charakteru,
- historia rodziny, pochodzenie,
- konflikty, problemy rodzinne, międzyludzkie i
międzypokoleniowe,
- cudzoziemiec wśród Polaków – stereotypy,
b)
mieszkanie:
- opis mieszkania,
- wyposażenie, urządzenie,
- lokalizacja, rachunki, koszty, awarie i drobne
naprawy,
- rynek mieszkaniowy w Polsce, wynajmowanie lokalu,
- rodzaje własności lokalowej,
c)
usługi:
- remont, sprzątanie, naprawy,
- pralnia chemiczna,
- fryzjer, kosmetyczka, gabinety odnowy biologicznej,
siłownia, sauna,
- warsztat samochodowy, stacja obsługi, stacja
benzynowa,
- fotograf, wypożyczalnia video, biblioteka, bank,
poczta,
d)
edukacja:
- systemy edukacji, rodzaje szkół, kierunki studiów,
- stopnie naukowe i administracyjne,
-
system szkolnictwa w Polsce, egzaminy, testy,
e)
praca:
-
rynek pracy, zawody, stanowiska,
-
poszukiwanie pracy, poszukiwanie pracowników,
-
kwalifikacje, wymagania,
-
prawo pracy, urlop, renty, emerytury, bezrobocie, zasiłki,
f)
czas wolny, kultura, rozrywki, sport:
- rodzaje rozrywki, w tym: teatr, kino, muzea,
koncerty,
- zainteresowania, kolekcjonerstwo, hobby,
- sposoby spędzania wolnego czasu, w tym: łowienie
ryb, uprawianie ogrodu, majsterkowanie,
- dyscypliny sportowe, zawody,
- relaks, w tym: pływanie, jazda konna, aerobik,
jogging,
g)
zakupy:
- rodzaje sklepów,
- sposoby płacenia rachunków, w tym: gotówka, karty
kredytowe, raty, kredyt, leasing,
- zakupy z katalogu, z ofert telewizyjnych, sprzedaż
sieciowa,
- produkty - skład i właściwości, informacja, promocja
i reklama,
- reklamacje,
h)
potrawy i napoje:
-
posiłki i napoje,
-
lokale gastronomiczne,
-
przepisy i zwyczaje kulinarne,
-
dieta, sposób odżywiania się,
i)
stan zdrowia i opieka lekarska:
- części ciała,
- opis stanu zdrowia,
- wizyta u lekarza,
- nagłe wypadki,
- apteka,
- diagnostyka (badania, analizy),
- profilaktyka,
j)
podróże i środki transportu:
- komunikacja miejska, w tym: połączenia, przesiadki,
objazdy,
- komunikacja krajowa i międzynarodowa, w tym:
połączenia, przesiadki, objazdy,
- wycieczki i pobyty zorganizowane przez biura
podróży,
- turystyka indywidualna, hotel, kemping, pensjonat,
kwatery prywatne, pokoje gościnne, agroturystyka,
k)
przyroda i środowisko:
- świat roślin i zwierząt,
- klimat, pory roku, pogoda,
- problemy ekologiczne,
l)
nauka i technika:
- rozwój techniki,
- komputeryzacja,
- motoryzacja,
- telekomunikacja,
- badania naukowe,
- odkrycia i wynalazki,
m)
media:
- prasa,
- radio,
- telewizja,
n)
tradycje, zwyczaje, święta:
- uroczystości rodzinne,
- uroczystości kościelne,
- uroczystości państwowe,
- zwyczaje ogólnopolskie,
o)
„ciemne strony życia”:
- przestępczość,
- uzależnienia,
- organy ścigania,
- wymiar sprawiedliwości,
p)
tematy ogólnego zainteresowania:
- polityka, ekonomia, religia, obyczaje,
-
problemy dyskusyjne, w tym: kara śmierci, eutanazja, aborcja, klonowanie;
8) wykaz zagadnień gramatycznych i
składniowych dla poziomu średniego ogólnego:
Zdający
powinni umieć właściwie stosować wszystkie reguły gramatyczne objęte wykazem
zagadnień gramatycznych i składniowych dla poziomu podstawowego, poszerzone
o ich nowe funkcje syntaktyczne oraz formy rzadziej występujące
w tekstach, ale umożliwiające ich zróżnicowanie stylistyczne w zależności
od typu i stylu, a w szczególności:
-
odmianę rzeczowników, przymiotników, zaimków i liczebników przez przypadki
w liczbie
pojedynczej i mnogiej według wzorów deklinacji męskiej, żeńskiej, nijakiej
i mieszanej;
-
znajomość funkcji syntaktycznych przypadków centralnych (mianownika,
dopełniacza, biernika i miejscownika) oraz peryferycznych (narzędnika,
celownika, wołacza);
-
odmianę rzeczowników o rozszerzanym temacie typu imię (imi-eni-a, imi-on-a), kamień (kamie-ni-a) i zwierzę
(zwierz-ęci-a, zwierz-ęt- a);
-
odmianę polskich nazw własnych typu Kościuszko,
Zimny, Nowakowa, Nowakówna (nazwiska) i Białystok,
Chyżne, Zakopane (nazwy miejscowości);
-
odmianę rzeczowników nieregularnych typu ksiądz,
książę, chrzest; także tych, których formy zależą od znaczenia, w tym: ucho – uszy jako część ciała, ale ucha
jako części naczyń i toreb;
-
umiejętność stosowania niektórych form deklinacyjnych w zależności od typu
tekstu i stylu wypowiedzi, w tym form mianownika używanych zamiast wołacza
w języku mówionym: Zosia! Piotrek!
Mama! i form wołacza używanych obowiązkowo w języku pisanym i w kontaktach
oficjalnych: Droga Zosiu! Kochana Mamo!
Panie profesorze! Szanowny Panie Profesorze!;
-
koniugację czasowników regularnych i nieregularnych, także tych, których
odmiana zależy od znaczenia, typu: wieźć
(ja wiozę, ty wieziesz; wiozłem); wieść (ja wiodę, ty wiedziesz; wiodłem);
-
odmianę czasowników w trybie oznajmującym (czasy: teraźniejszy, przeszły
i przyszły czasowników dokonanych i niedokonanych), przypuszczającym
i rozkazującym;
-
odmianę czasowników w stronie czynnej, zwrotnej i biernej (tworzenie form
strony biernej, ich nacechowanie stylistyczne i zakres użycia w zdaniach typu: Kazimierz Wielki założył Akademię Krakowską
w roku 1364. Akademia Krakowska została założona przez Kazimierza Wielkiego w
1364 roku);
-
tworzenie i użycie nieosobowych form czasownika: imiesłowów przymiotnikowych
(czynnych na -ący i biernych na -ony, -ny, -ty) oraz imiesłowów
przysłówkowych (współczesnych na -ąc
i uprzednich na -wszy, -łszy);
-
użycie form imiesłowowych w ramach synonimii syntaktycznej typu:
Ten student, zdający dziś egzamin ustny, właśnie wyszedł. / Ten student, który zdawał dziś egzamin ustny, właśnie wyszedł.
Wróciwszy do domu, zabrała się szybko do
odrabiania lekcji. / Po powrocie do domu zabrała się szybko do odrabiania
lekcji./ Kiedy wróciła do domu, zabrała się szybko do odrabiania lekcji./
Wróciła do domu, a potem zabrała się szybko do odrabiania lekcji./ Wróciła do domu
i zabrała się szybko do odrabiania lekcji; Zapłacony przez ojca rachunek
był bardzo wysoki./ Rachunek, który został zapłacony przez ojca, był bardzo
wysoki./ Rachunek, który zapłacił ojciec, był bardzo wysoki;
-
wzory składniowe czasowników polskich, także wtedy, gdy wzór zależy od
znaczenia czasownika, typu: wydać –
1.„zapłacić”: kto wydaje co na co, na kogo, np. Adam wydaje dużo pieniędzy na
życie; wydać – 2.„zwrócić, przydzielić”: kto wydaje co komu, np. Kelnerka
wydała mi 25 złotych reszty; wydać – 3.„zdradzić, ujawnić”: kto wydaje kogo, co
przed kim, np. W czasie rozprawy złodziej wydał swoich wspólników; wydać -
4.„oddać za żonę”: kto wydaje kogo za mąż za kogo, np. Mama jest bardzo
zadowolona, bo wydaje swoją najmłodszą córkę za cudzoziemca; wydać – 5.„narazić
na coś”: kto wydaje kogo, co na co, np. Wszyscy opuścili go i wydali na pewną
zgubę;
-
umiejętność budowania zdań złożonych ze zdaniami podrzędnymi rozpoczynanymi
zaimkami względnymi typu który i
spójnikami, jak w przykładzie: Chłopak,
na którego czekałaś przez tyle lat, nigdy już nie wróci. Postanowił nie wracać,
gdyż/ ponieważ/ dlatego że/ bo czuł się przez ciebie zdominowany;
-
umiejętność przekształcania zdań pojedynczych w jedno zdanie złożone typu: Michel przyjechał rok temu do Polski. Chciał
tu studiować slawistykę./ Michel przyjechał rok temu do Polski, dlatego że
chciał tu studiować slawistykę;
-
umiejętność przekształcania zdań złożonych w zdania pojedyncze typu: Kolega namawiał nas, żebyśmy wyjechali
wcześnie./ Kolega namawiał nas na wczesny wyjazd;
-
umiejętność używania imiesłowów przysłówkowych w zdaniach;
-
umiejętność budowania okresów
warunkowych - rzeczywistych (jak w zdaniach typu: Jeżeli tak bardzo chcesz, pójdziemy w sobotę na koncert Maryli Rodowicz),
możliwych (typu: Jeśli zdam/Jeślibym zdał
wszystkie egzaminy w czerwcu, pojadę na wakacje do Włoch) i
nierzeczywistych (typu: Gdybym wiosną
więcej pracował, skończyłbym już pracę magisterską, ale ponieważ tak się nie
stało, wciąż muszę nad nią pracować;
-umiejętność
budowania zdań wielokrotnie złożonych;
-
umiejętność używania mowy niezależnej (jej wykładników formalnych),
-
umiejętność używania mowy zależnej (jej formalnych wykładników),
-
umiejętność przekształcania mowy niezależnej w zależną;
-
umiejętność używania w tekstach odpowiednich konstrukcji poznanych
w ramach synonimii syntaktycznej.
5. Poziom
zaawansowany – wymagania ogólne:
Zdający powinni:
- bez trudności rozumieć wszystkie teksty pisane
i wypowiedzi mówione w języku polskim, odnoszące się do zagadnień,
o których posiadają wiedzę;
- umieć posługiwać się językiem polskim w sposób
płynny i spontaniczny, we wszystkich sytuacjach komunikacji z rodzimymi
użytkownikami języka;
- umieć bez trudności wypowiadać się, prowadzić dialog
i brać udział w dyskusji, odnosząc się w wyczerpujący i spójny sposób do
każdego zagadnienia, o którym posiadają wiedzę;
- umieć pisać dłuższe teksty na tematy ogólne
(wypracowania) oraz teksty użytkowe (pisma oficjalne);
- umieć posługiwać się językiem precyzyjnie,
rozróżniając odcienie znaczeniowe i stosując wyrażenia idiomatyczne;
- umieć
posługiwać się odmianą oficjalną i nieoficjalną języka polskiego odpowiednio do
sytuacji;
- znać
stosowane w komunikacji w języku polskim konwencje socjokulturowe.
Zdający nie powinni popełniać istotnych
błędów w zakresie wymowy i intonacji, poprawności gramatycznej oraz
ortografii.
6. Poziom zaawansowany – wymagania
szczegółowe:
1) rozumienie ze słuchu:
a)
ogólny opis umiejętności:
Zdający
egzamin na poziomie zaawansowanym powinni rozumieć bez trudności treść i
intencję wszystkich rodzajów wypowiedzi mówionych, także tych, które zawierają
wyrażenia nacechowane, idiomatyczne, potoczne i regionalne. Wypowiedzi
mogą być mówione w naturalnym, indywidualnym, a więc dosyć szybkim tempie,
także w różnych warunkach odbioru.
Zdający
powinni rozumieć wypowiedzi w stopniu pozwalającym na swobodny dialog z jednym
rozmówcą oraz na udział w rozmowie i dyskusji wielu rodzimych użytkowników
języka. Powinni rozumieć bez trudności treść polskich programów radiowych
i telewizyjnych, a także filmów. Powinni bez trudności rozumieć wykłady,
odczyty i prezentacje na tematy ogólne oraz specjalistyczne, o których
posiadają wiedzę.
b) rodzaje tekstów:
Zdający
powinni rozumieć następujące rodzaje wypowiedzi:
- pojedyncze wypowiedzi intencjonalne i tematyczne,
- krótsze wypowiedzi ciągłe, w tym: komunikaty
radiowe, zapowiedzi i ogłoszenia podawane przez megafon, fragmenty programów
radiowych i telewizyjnych,
- dłuższe teksty ciągłe:
- wykłady, odczyty i
prezentacje na temat ogólny lub popularno-naukowy,
- przemówienia
okolicznościowe,
-
programy radiowe i telewizyjne, filmy kinowe (fragmenty):
- dzienniki, wiadomości i sprawozdania
sportowe, reklamy;
- reportaże, programy i filmy dokumentalne;
-
komentarze do aktualnych wydarzeń, dyskusje, wywiady, rozmowy,
-
konkursy, zagadki, popularne programy satyryczne;
- seriale, filmy fabularne,
c) sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i
formułować wypowiedzi, występując jako:
-
obcy,
-
turysta,
-
członek rodziny, przyjaciel, znajomy,
-
kupujący, sprzedający, wynajmujący mieszkanie (lokal),
-
telefonujący,
-
klient, petent, pacjent,
-
uczący się, student, nauczyciel, wykładowca,
-
pracownik, podwładny,
-
pracodawca, przełożony,
-
widz, słuchacz, uprawiający sport, kibic,
-
kierowca, właściciel pojazdu, uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
- świadek, ofiara przestępstwa.
2) poprawność gramatyczna, czyli
umiejętność rozpoznawania i stosowania poprawnych form językowych:
Zdający
egzamin na poziomie zaawansowanym powinni umieć używać poprawnych form
gramatycznych obejmujących całą gramatykę języka polskiego, w tym także form
rzadko występujących. Mając do wyboru kilka sposobów syntaktycznego wyrażania
tej samej informacji, powinni umieć wybrać jeden z nich w zależności od typu
tworzonego tekstu (mówiony – pisany; nieoficjalny – oficjalny; prywatny –
urzędowy – prasowy – radiowy) i jego stylu.
Zakres
wymagań gramatycznych precyzuje wykaz zagadnień gramatycznych
i składniowych dla poziomu zaawansowanego. Wykaz obejmuje wszystkie formy
gramatyczne i konstrukcje składniowe występujące we współczesnym języku
polskim, także takie, które pojawiają się w nim rzadko. Oznacza to, że zdający
na tym poziomie powinni wykazywać się
indywidualnym stylem mówienia i pisania po polsku.
3) rozumienie tekstów pisanych:
a)
ogólny opis umiejętności:
Zdający
egzamin na poziomie zaawansowanym powinni rozumieć treść i intencję (także
wyrażane w sposób pośredni, aluzyjny, ironiczny i żartobliwy) wszystkich
rodzajów tekstów pisanych (drukowanych i
pisanych ręcznie) - listów prywatnych i pism urzędowych, tekstów prasowych,
użytkowych i literackich - także tych, które zawierają wyrażenia nacechowane,
idiomatyczne, potoczne i regionalne.
Powinni
znać wszystkie konwencje i rozumieć idiomatyczne sformułowania stosowane w
listach prywatnych, oficjalnych i nieoficjalnych, a także w pismach
i formularzach urzędowych. Powinni umieć biegle stosować techniki
ułatwiające rozumienie tekstów, w tym: rozumienie kontekstowe, czytanie
pobieżne, szybkie wyszukiwanie ważnej informacji.
b)
rodzaje tekstów:
Zdający powinni rozumieć następujące
rodzaje tekstów:
- pojedyncze wypowiedzi pisemne intencjonalne i
tematyczne, w tym: informacje,
nakazy i zakazy, ostrzeżenia, szyldy, ogłoszenia, reklamy,
- krótkie teksty, w tym: informacje, ogłoszenia, reklamy, instrukcje, opisy, notatki
prasowe, notatki i ogłoszenia pisane ręcznie,
- teksty całe lub fragmenty tekstów prasowych,
użytkowych i literackich, w tym:
-
opowiadanie, relacja, opis, narracja,
-
reportaż, felieton, wywiad, recenzja filmowa,
-
instrukcja obsługi, informacja o towarze, tekst reklamowy,
- tekst wykładu popularno-naukowego,
- tekst przemówienia
okolicznościowego,
-
komentarz redakcyjny,
-
wiadomości bieżące,
-
informacje kulturalne i popularno-naukowe,
- listy prywatne, oficjalne i nieoficjalne,
- pisma i formularze urzędowe,
c)
sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i
formułować wypowiedzi, występując jako:
-
obcy,
-
turysta,
-
członek rodziny, przyjaciel, znajomy,
-
kupujący, sprzedający, wynajmujący mieszkanie (lokal),
-
klient, petent, pacjent,
-
uczący się, student, nauczyciel, wykładowca,
-
pracownik, podwładny,
-
pracodawca, przełożony,
-
czytelnik,
-
kierowca, właściciel pojazdu, uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
-
świadek, ofiara przestępstwa.
4) pisanie:
a)
ogólny opis umiejętności:
Zdający
egzamin na poziomie zaawansowanym powinni umieć poprawnie komponować i
redagować krótkie kompletne teksty (30-60 słów), dłuższe (100-150 słów)
sformalizowane teksty, w tym listy prywatne oficjalne i nieoficjalne,
a także dłuższe (350-400 słów) formy kreatywne (wypracowania) wymagające
przeprowadzenia wywodu argumentacyjnego z uzasadnieniem, klasyfikacji lub
analizy porównawczej. Powinni umieć zredagować tekst referatu i przemówienia
okolicznościowego do wygłoszenia oraz tekst listu oficjalnego będącego
odpowiedzią na pismo urzędowe.
W
tekstach zdający powinni umieć właściwie posługiwać się odmianą oficjalną
i nieoficjalną języka polskiego oraz konwencjami stylistycznymi
i ortograficznymi - odpowiednio do sytuacji. Powinni posługiwać się
językiem precyzyjnie, stosując wyrażenia idiomatyczne, aluzyjne, ironiczne,
żartobliwe, wykazując się znajomością odcieni znaczeniowych słów.
Zdający
powinni umieć poprawnie wypełniać wszystkie formularze urzędowe. Braki
zdających w zakresie słownictwa, ortografii i poprawności gramatycznej, w tym
zwłaszcza składniowej, mogą być jedynie sporadyczne i marginalne. Pismo
ręczne zdających powinno być czytelne.
b)
rodzaje tekstów:
Zdający powinni umieć pisać
następujące rodzaje tekstów:
- ogłoszenie, reklama, skarga, reklamacja, zażalenie,
protest (30 - 60 słów);
- notatka, zaproszenie, zawiadomienie, życzenia,
kondolencje (30 - 60 słów);
- odpowiedź na ogłoszenie (60 - 80 słów);
- podanie (60 - 100 słów);
- życiorys, życiorys naukowy (60 - 100 słów);
- list motywacyjny (100 - 150 słów);
- streszczenie tekstu prasowego o objętości strony
formatu A 4 (100 - 150 słów);
- komentarz, recenzja, opinia o filmie, książce,
tekście, wydarzeniu (100 - 150 słów);
- relacja z podróży lub wydarzenia (300 -400 słów);
- list (i odpowiedź na list) prywatny oficjalny i
nieoficjalny oraz odpowiedź na pismo urzędowe (150 - 200 słów);
- referat, tekst przemówienia okolicznościowego - do
wygłoszenia (ok. 300 słów);
- tekst narracyjny, argumentacyjny, klasyfikujący (300
- 400 słów);
- wypracowanie, w tym analiza porównawcza (300 - 400
słów);
- formularze urzędowe.
c)
sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i
formułować wypowiedzi, występując jako:
-
obcy,
-
turysta,
-
członek rodziny, przyjaciel, znajomy,
-
kupujący, sprzedający, wynajmujący (lokal),
-
klient, petent, pacjent,
-
uczący się, student, nauczyciel, wykładowca,
-
pracownik, podwładny
-
pracodawca, przełożony,
-
kierowca, właściciel pojazdu, uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
-
świadek, ofiara przestępstwa,
5) mówienie:
a)
ogólny opis umiejętności:
Zdający
egzamin na poziomie zaawansowanym powinni umieć używać języka w sposób
płynny i spontaniczny, pozwalający na całkowicie swobodną komunikację
z rodzimymi użytkownikami języka polskiego we wszystkich sytuacjach.
Powinni umieć prowadzić swobodny dialog z jedną osobą, a także brać pełny
udział w rozmowie wielu rodzimych użytkowników języka. Zdający powinni umieć
prowadzić wszystkie rodzaje rozmów telefonicznych. Powinni umieć wypowiadać się
obszernie i precyzyjnie na interesujące ich tematy, relacjonować zdarzenia z
przeszłości, a także móc brać udział w dyskusji lub ją poprowadzić – na
równi z innymi uczestnikami, także w sytuacji oficjalnej.
Zdający
powinni umieć wygłosić z właściwą intonacją referat i przemówienie
okolicznościowe, skierowane do grupy słuchających oraz odpowiedzieć na pytania,
także tzw. „trudne” i „zaczepne”, dotyczące swojej wypowiedzi. Powinni umieć
streścić i skomentować obejrzany film, przeczytaną książkę lub publikację
prasową. Powinni umieć przytoczyć czyjąś wypowiedź i ustosunkować się do
niej.
W
swoich wypowiedziach zdający powinni posługiwać się indywidualnym, bogatym
językiem, wykazując znajomość odcieni znaczeniowych słów, wyrażeń potocznych i
idiomatycznych, emocjonalnych, aluzyjnych, ironicznych i żartobliwych.
Powinni znać i umieć stosować konwencje socjokulturowe charakterystyczne dla
komunikacji mówionej w języku polskim, a także używać oficjalnej
i nieoficjalnej odmiany języka, odpowiednio do sytuacji.
Braki
zdających w zakresie słownictwa i poprawności gramatycznej powinny być jedynie
sporadyczne i marginalne. Wymowa i intonacja zdających może zdradzać ich język
rodzimy jedynie jako informacja o ich regionalnym pochodzeniu, nie może jednak
osłabiać płynności i swobody komunikacji. Zdający
powinni umieć biegle stosować wyrażenia i zwroty korygujące i ułatwiające
wypowiedź poprzez zastępowanie opisem nieznanych słów i wyrażeń, w płynny,
niezauważalny dla słuchających sposób, przez parafrazowanie i używanie zwrotów
pozwalających na zastanowienie się nad dalszym ciągiem wypowiedzi.
b) rodzaje tekstów (wypowiedzi):
Zdający
powinni umieć formułować następujące rodzaje wypowiedzi:
- krótka wypowiedź na zadany temat, w tym:
interpretacja sentencji, cytatu,
fragmentu
tekstu, prezentacja własnych zainteresowań, historia własnej
rodziny,
opinia na kontrowersyjny temat (krytyczna, ironiczna, żartobliwa
lub
emocjonalna), streszczenie i krytyczny komentarz do filmu, książki,
artykułu
prasowego, tekstu literackiego; relacja (obiektywna, emocjonalna lub
żartobliwa) z
wydarzenia;
- rozmowa telefoniczna (wszystkie rodzaje);
- wygłoszenie, po przygotowaniu, referatu i odpowiedź
na pytania dotyczące jego
tekstu;
- wygłoszenie, po przygotowaniu, przemówienia
okolicznościowego;
- dialog
intencjonalny, w tym: reklamacja, protest, skarga, pocieszanie kogoś;
- dialog
tematyczny, w tym: wywiad, wymiana wrażeń z wakacji, rozmowa na
temat
rodzinnego miasta, porada, udzielanie informacji;
- dyskusja.
c) sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i
formułować wypowiedzi, występując jako:
- obcy,
- turysta,
- znajomy,
- przyjaciel,
- członek rodziny,
- klient, kupujący,
- petent,
- sprzedawca, sprzedający,
- wynajmujący (samochód, lokal, mieszkanie),
- pacjent,
- uczeń, nauczyciel, wykładowca, student,
- pracownik, podwładny,
- pracodawca, przełożony,
- uprawiający sport,
- widz, czytelnik, słuchacz, kibic sportowy,
- konsument,
- kierowca,
- właściciel pojazdu,
- uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
- świadek, ofiara przestępstwa,
- telefonujący;
6) wykaz funkcji i pojęć językowych dla
poziomu zaawansowanego:
Zdający
powinni rozumieć i umieć wyrażać wszystkie funkcje i pojęcia językowe
objęte ich wykazem dla poziomu podstawowego i średniego ogólnego, ze
zwróceniem specjalnej uwagi na następujące zagadnienia:
- relacjonowanie,
- uzasadnianie,
- przedstawianie tematu,
- porównywanie,
- wyrażanie opinii, przekonania,
- rozpoczynanie rozmowy, włączanie się do rozmowy,
- kontrolowanie przebiegu rozmowy,
- podtrzymywanie rozmowy;
7) wykaz tematyczny dla poziomu
zaawansowanego:
Zdający
powinni rozumieć i formułować teksty i wypowiedzi na wszystkie tematy zawarte w
katalogach tematycznych poziomu podstawowego i średniego ogólnego, ze
zwróceniem szczególnej uwagi na następujące zakresy tematyczne:
a)
ludzie, w tym:
konflikty, problemy rodzinne, międzyludzkie, międzypokoleniowe
i etniczne,
b)
edukacja, w tym porównanie systemów edukacji w różnych krajach,
c)
praca, w tym: rynek pracy, trudności związane z poszukiwaniem pracy,
d) kultura, w
tym: teatr, kino, wystawy, koncerty jako wydarzenia kulturalne,
e) sport, w tym: igrzyska olimpijskie, zawody,
mecze,
f)
problematyka zdrowotna, w tym: choroby jako problemy społeczne –
AIDS, narkomania,
g) podróże, w tym: relacje, informatory, katalogi,
teksty reklamowe,
h)
przyroda i środowisko, w tym problemy ekologiczne: zanieczyszczenie środowiska,
gospodarka zasobami leśnymi, zwierzęta i rośliny zagrożone zagładą,
i)
nauka i technika, w tym: problemy ekonomiczne i społeczne związane
z badaniami naukowymi, rozwojem techniki i wynalazkami, pozytywne
i negatywne strony komputeryzacji,
j)
media, w tym społeczna rola prasy, radia i telewizji,
k)
tradycje, zwyczaje, święta, w tym: uroczystości rodzinne, religijne, państwowe
– porównanie ich obchodów w Polsce i w
innych krajach,
l) aktualne problemy społeczne i
ekonomiczne, w tym: kryzysy gospodarcze, klęski żywiołowe, przestępczość,
działalność organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości;
8) wykaz zagadnień gramatycznych i
składniowych dla poziomu zaawansowanego:
Zdający
powinni umieć poprawnie stosować wszystkie formy gramatyczne i konstrukcje
składniowe występujące we współczesnym języku polskim, także takie, które
pojawiają się w nim rzadko. Zdający egzamin na tym poziomie powinni wykazać się
indywidualnym stylem mówienia i pisania po polsku.
Wykaz
zagadnień gramatycznych dla tego poziomu obejmuje wszystkie zagadnienia zawarte
w wykazach dla poziomu podstawowego i średniego ogólnego oraz zagadnienia
o najwyższym stopniu trudności, w tym:
-
znajomość ograniczeń w odmianie rzeczowników zbiorowych typu: ptactwo,
listowie, typu: żelazo, wiedza, chłopstwo, kwiecie, typu:
drzwi, sanie, usta, męty
oraz ich użycia w zdaniu;
-
znajomość użycia przypadków po rzadko używanych czasownikach, w tym
narzędnika po czasownikach litować się, ubolewać, płakać w
zdaniach typu:
Matka
ubolewała nad losem syna;
-
znajomość użycia przypadków w różnych odmianach polszczyzny, w tym użycie
wołacza z nazwiskami w polszczyźnie potocznej
typu: Pani Nowakowa! Panie
Kowalski! lub wołacza nazw
własnych w poezji typu: Litwo, ojczyzno
moja!;
-
znajomość rodzaju i odmiany rzadko używanych rzeczowników typu: goleń,
torbiel;
-
znajomość odmiany, w tym ograniczeń w odmianie rzeczowników
zapożyczonych typu: bikini, big-band, bizneswoman/businesswoman;
-
użycie w zdaniach przymiotników typu: ciekaw,
pełen, gotów, rad, świadom,
wart, wesół, zdrów;
-
składnia liczebników w zdaniach: w połączeniach z rzeczownikami
i czasownikami;
-
znajomość liczebników zbiorowych i ich składni;
-
użycie liczebników zbiorowych w grupach liczebnikowych;
-
znajomość odmiany i składni liczebników oba,
obydwa, dwaj, obaj, obydwaj,
oboje, obydwoje; trzej, czterej;
-
użycie zaimków żaden i każdy w liczbie pojedynczej w zdaniach
typu: Każdy ze
studentów zgłosił się na egzamin / Wszyscy studenci zgłosili się na
egzamin,
Żaden ze studentów nie zgłosił się na egzamin / Nikt nie zgłosił się na
egzamin;
-
użycie zaimka się w zdaniach, w tym w
wyrażeniach frazeologicznych
z wyrazem samo: To się rozumie samo
przez się;
-
odmiana czasowników nieregularnych typu: trzeć,
drzeć, zawrzeć; dąć, ciąć,
giąć, kląć, pojąć; mielić, mleć;
-
użycie form koniugacyjnych w różnych odmianach polszczyzny, w tym form
1. osoby trybu rozkazującego w
wyrażeniach potocznych typu: Niech się
tobą
nacieszę! Niech cię uściskam!;
-
użycie form trybu przypuszczającego nieosobowych form czasowników na
-no, -to
w zdaniach typu: Gdybym tego nie zrobił,
mówiono by o mnie źle;
-
znajomość rzadkich par aspektowych typu: odpisywać:
poodpisywać, zapisywać:
pozapisywać i ich użycia w
zdaniach;
-
znajomość czasowników z prefiksami nadającymi im szczególne znaczenie,
w tym wysoki stopień intensywności
akcji: napracować się, nagadać się do
woli
lub wyrażających osiągnięcie celu mimo
trudności: dodzwonić się, dopłynąć do
brzegu, doprać bieliznę;
-
znajomość czasowników dwuaspektowych typu: kazać,
ślubować, ich odmiany
i użycia w zdaniach;
-
znajomość składni rzeczowników odczasownikowych w wyrażeniach typu:
lokomotywa gwiżdże - gwizd lokomotywy, importować towary - import
towarów,
handlować narkotykami - handel narkotykami, młodzież pochwaliła kogoś –
pochwała młodzieży, młodzież
została pochwalona - pochwała młodzieży,
-
użycie imiesłowów przymiotnikowych i przymiotników posiadających
identyczne formy typu: przerażony, przerażony czym;
-
znajomość skrótowców typu: NBP, KUL, UJ,
POLFA, POLMOS, ich pisowni
i odmiany;
-
znajomość elementów słowotwórstwa jako zabiegu pozwalającego na
rozumienie sensu wyrazów, grup wyrazowych i
zdań, w tym rozumienie
neologizmów literackich;
-
znajomość budowy i funkcji znaczeniowo-stylistycznej zdań bezpodmiotowych
dotyczących zjawisk meteorologicznych, przyrodniczych,
wrażeń zmysłowych,
stanów psychicznych i fizjologicznych;
-
umiejętność posługiwania się zdaniami wielokrotnie złożonymi i ich
transformacji;
-
umiejętność budowania tekstu spójnego wewnętrznie, zawierającego wskaźniki
nawiązania wewnętrznego;
-
rozpoznawanie stylu wypowiedzi: artystycznego, naukowego, dziennikarskiego,
urzędowego, potocznego.