RAPORT KOŃCOWY
GRUPY ROBOCZEJ

powołanej przez Komisję Europejską,

Radę Europy i UNESCO/CEPES

(listopad 1998)

 

1. Wstęp

1.1. Geneza inicjatywy

Inicjatywa opracowania nowego wzoru suplementu do dyplomu (dokumentu będącego załącznikiem do dyplomu) zrodziła się w następstwie decyzji Rady Ministrów Unii Europejskiej podjętej 6 maja 1996 r. W 1994 r. Komisja Europejska rozpoczęła debatę na temat możliwości synergii pomiędzy uznawaniem wykształcenia do celów akademickich i zawodowych. Raport przygotowany w powyższej sprawie był przedmiotem dyskusji w czasie spotkania Rady Ministrów Unii Europejskiej 6 maja 1996 r. Ustalono między innymi, że “Komisja Europejska wraz z państwami członkowskimi Unii Europejskiej jest proszona o ocenę: możliwości wprowadzenia na zasadzie dobrowolności europejskiego dokumentu będącego załącznikiem do dyplomu, w celu zwiększenia przejrzystości i ułatwienia uznawania wykształcenia w państwach członkowskich, w których suplement nie był jeszcze wydawany; Komisja powinna wziąć pod uwagę doświadczenia posiadane w tym zakresie przez inne organizacje, takie jak UNESCO i Rada Europy”.

Jednocześnie UNESCO i Rada Europy uznały, że opracowany przez nie suplement do dyplomu powinien zostać poprawiony i uaktualniony. Wagę suplementu do dyplomu podkreśliła też Konwencja o uznaniu kwalifikacji związanych z uzyskaniem wyższego wykształcenia w Regionie Europy, opracowana wspólnie przez obie te organizacje i przyjęta w Lizbonie w kwietniu 1997 r.

1.2. Powołanie grupy roboczej

Grupa robocza, której zadaniem było opracowanie suplementu do dyplomu, została utworzona w grudniu 1996 r. jako wspólna inicjatywa Komisji Europejskiej, Rady Europy
i UNECSO/CEPES. W jej skład weszli specjaliści ds. uznawalności wykształcenia, przedstawiciele szkół wyższych oraz przedstawiciele trzech sponsorujących organizacji, które zainicjowały projekt. W lutym 1997 r. skład grupy roboczej został poszerzony o przedstawicieli Konfederacji Konferencji Rektorów państw członkowskich UE. Pełny skład grupy roboczej zamieszczony jest w załączeniu (str. 17).

1.3.Projekt

Zadaniem grupy roboczej było opracowanie nowego wzoru suplementu do dyplomu (dokumentu będącego załącznikiem do dyplomu), w celu zmniejszenia problemów w uznawaniu wykształcenia oraz dla propagowania przejrzystości i wzajemnego uznawania wykształcenia, przy wykorzystaniu wzoru i doświadczeń UNESCO, Rady Europy i poszczególnych państw. (…) Projekt został podzielony na dwie części. W pierwszym etapie grupa specjalistów opracowała nowy wzór suplementu do dyplomu. Drugim etapem było przeprowadzenie testów pilotażowych oraz wprowadzenie niezbędnych poprawek. Niniejszy raport został przygotowany po ukończeniu obu etapów. Zawiera on zalecenia dotyczące nowego wzoru suplementu do dyplomu, jego opracowywania, wprowadzania i promocji.

1.4. Prace grupy roboczej

Podczas realizacji projektu grupa robocza i wydzielone podgrupy spotkały się dziesięć razy. Lista działań podjętych przez grupę roboczą przedstawiona jest w załączeniu (str. 17). Ponadto grupa zorganizowała w Brukseli seminarium wstępne oraz spotkanie podsumowujące. Przedstawiciele grupy roboczej omawiali projekt przy różnych okazjach i na licznych spotkaniach, w tym: na spotkaniach ośrodków NARIC/ENIC, na Konferencji EAIE w 1997 r., na seminariach w Stanach Zjednoczonych i w Federacji Rosyjskiej, itd. Mimo że zakres projektu pilotażowego, z przyczyn zarówno praktycznych jak i ekonomicznych, musiał być ograniczony, grupa robocza uznała za istotne zaangażowanie w jego realizację możliwie największej grupy przyszłych użytkowników suplementu. Udzielone przez nich porady oraz posiadane przez nich doświadczenie były nieocenione. Grupa robocza współpracowała również z projektem Phare Multi-Country dotyczącym uznawalności wykształcenia.

 

2. Podsumowanie etapu oceny

Wspólny projekt pilotażowy obejmował opracowanie i przetestowanie suplementów. Stworzono wzór, a potem opracowano konkretne suplementy; niektóre w pełni zgodne ze wzorem, inne w dużym stopniu dostosowane. Następnie przekazano suplementy wszystkim instytucjom biorącym udział w projekcie. Instytucje te dokonały oceny otrzymanych dokumentów i zawarły ją w przekazanych im uprzednio kwestionariuszach. Oceny te stanowiły rzeczywisty, praktyczny test przygotowanych suplementów.

Testowanie poprawionego suplementu do dyplomu w ramach projektu pilotażowego było uzupełnione przez część projektu Phare Multi-Country Project on Recognition of Higher Education Diploma and Study Credit Points Across Borders poświęconą suplementowi do dyplomu. W testach (w ramach obu projektów) wzięło udział ponad siedemdziesiąt różnych instytucji (w tym uczelnie, partnerzy społeczni, ośrodki NARIC/ENIC). Objęły one ponad dwadzieścia pięć kierunków studiów. W ich wyniku uzyskano ponad 250 ocen. Pełna informacja na temat etapu oceny i zaangażowanych w nią instytucji znajduje się w części III.

Wspólny projekt pilotażowy obejmował liczne prace, w tym:

• seminarium otwierające projekt, które odbyło się 22 września 1997 r. Jego celem było przedstawienie założeń projektu uczestnikom, którzy później mieli opracować suplementy;

• spotkanie w Brukseli, zwołane dla przeanalizowania przygotowanych suplementów i przypisania ich poszczególnym instytucjom; każda z nich musiała potem ocenić otrzymane suplementy poprzez wypełnienie kwestionariuszy;

• spotkanie podsumowujące projekt, które odbyło się w Brukseli 15 maja 1998 r.

W ramach obu projektów zorganizowane zostały spotkania podsumowujące, na których entuzjastycznie wypowiadano się na temat suplementu. Zebrane dane jasno świadczą o bardzo wyraźnym poparciu dla idei opracowania suplementu do dyplomu; 98% uczestników wspólnego projektu Komisji Europejskiej, Rady Europy i UNESCO/CEPES wskazało, że “warto wprowadzić suplement i nadszedł na to właściwy czas”.

Dzięki szerokiemu zakresowi testów przeprowadzonych w fazie oceny suplementów sformułowano następujące wnioski:

• większość uczestników była zgodna co do tego, że suplementy będą wydawane w języku danego kraju i w języku angielskim;

• preferowane jest korzystanie ze wspólnego wzoru suplementu, a nie tworzenie wersji dostosowanych;

• informacja o krajowym systemie szkolnictwa jest bardzo istotna;

• tytuły zawodowe i stopnie naukowe, nazwy szkół wyższych oraz struktura przyznawanych w danym kraju tytułów i stopni powinny być podawane w oryginalnym brzmieniu językowym;

• przygotowanie suplementów nie zawierających sądów wartościujących okazało się prostym zadaniem;

• dobrze jest zamieszczać wyciąg z indeksu oraz przejrzystą informację o statystycznym rozkładzie ocen i o nakładzie pracy studenta;

• stosowanie suplementu do dyplomu pomaga przy podejmowaniu decyzji, które dzięki suplementowi mogą być oparte na wyraźnych przesłankach, co ułatwia wdrażenie postanowień Konwencji Lizbońskiej z 1997 r.

W wyniku spotkania podsumowującego, które odbyło się w Brukseli oraz kolejnych spotkań grupy roboczej do wzoru suplementu do dyplomu wprowadzono liczne zmiany. Dużą uwagę zwrócono na takie zagadnienia jak: dostosowywanie suplementu, stosowanie tłumaczeń i wynikające z tego niebezpieczeństwa, nakład pracy potrzebny do przygotowywania suplementu itd. Przedstawiona w niniejszym raporcie ostateczna wersja suplementu (zob. część II) jest bardziej funkcjonalna oraz zawiera konkretniejsze zalecenia praktyczne co do jego opracowywania i wykorzystywania. Zaniepokojenie z powodu obciążenia pracą związanego z wydawaniem suplementu oraz złożoność tego dokumentu spowodowały, że opracowano szczegółowe wyjaśnienia i przygotowano przykłady wypełnionych suplementów (zob. część II).

 

3. Wyniki projektu i zalecenia grupy roboczej

Ostateczny kształt suplementu do dyplomu powstał w wyniku przeprowadzenia dokładnych testów praktycznych. Część III (niniejszego opracowania - przyp. red.) stanowi osobną część raportu, przeznaczoną dla szkół wyższych opracowujących suplementy. Część ta zawiera następujące podrozdziały: 1. Cele suplementu i zalecenia dotyczące wystawiania suplementu do dyplomu, 2. Struktura suplementu do dyplomu, 3. Wyjaśnienia dotyczące wypełniania suplementu do dyplomu, 4. Słowniczek, 5. Przykładowe suplementy. Wszystkie wymienione wyżej rozdziały mają służyć pomocą przy wprowadzaniu suplementu do dyplomu na poziomie instytucjonalnym, krajowym i międzynarodowym. Powstały one dzięki doświadczeniom zdobytym w projekcie pilotażowym oraz dzięki zaleceniom sformułowanym przez grupę roboczą. Zaleca się ich stosowanie, jako że ułatwi to wprowadzanie suplementu do dyplomu. Końcowe całościowe wyniki projektu ocenia się pozytywnie; w wyniku prac ewaluacyjnych (szczegóły znajdują się w części III) i dzięki wprowadzonym w ich następstwie poprawkom do suplementu do dyplomu powstało pożyteczne narzędzie ułatwiające uznawanie wykształcenia uzyskanego za granicą do celów akademickich i zawodowych. Suplement okazał się przydatny w różnych sytuacjach, niezależnie od rodzaju i wielkości instytucji, w różnych państwach i regionach, w różnych dziedzinach i na różnych poziomach.

Nieuznawanie bądź zaniżanie ocenianego wykształcenia jest problemem ogólnoświatowym, a same dyplomy nie zawierają wystarczających informacji. Systemy szkolnictwa w różnych krajach i nadawane w nich tytuły zawodowe i stopnie naukowe ulegają ciągłym zmianom pod wpływem szybkiego postępu ekonomicznego i technologicznego. W takich warunkach osoby korzystające z prawa swobodnego przepływu osób powinny legitymować się jasnym i zrozumiałym opisem posiadanego wykształcenia. Grupa robocza jest przekonana, że suplement zawiera takie informacje.

Grupa robocza sformułowała następujące zalecenia:

3.1. Przyjęcie

Grupa robocza zaleca, aby Komisja Europejska, Rada Europy i UNESCO przyjęły nowy wzór suplementu do dyplomu opracowany w ramach niniejszego projektu i aktywnie wspierały jego wprowadzanie.

3.2. Uwagi o wystawianiu suplementów do dyplomu

Wyniki ankiety wykazały prawie równy podział głosów za i przeciw automatycznemu wystawianiu suplementów. Niektórzy respondenci wskazywali, że suplementy powinny być wydawane na żądanie (za niewielką opłatą), inni preferowali ich automatyczne wydawanie.

• Grupa robocza zaleca automatyczne wydawanie suplementów, jako że wystawianie ich po pewnym czasie od uzyskania dyplomu stwarza wiele problemów. Jednakże

• decyzje dotyczące pobierania opłat za wystawianie suplementów powinny zostać podjęte przez autonomiczne szkoły wyższe danego państwa i grupa robocza nie zajmuje w tej sprawie stanowiska. W gestii tych instytucji pozostaje także wypracowanie sposobów zabezpieczenia suplementów przed fałszerstwem, przeprawianiem lub ewentualnymi praktykami korupcyjnymi związanymi z ich wydawaniem.

• Zdecydowana większość instytucji zaangażowanych w projekt pilotażowy potwierdziła, że dostosowane wersje suplementu, które nie były opracowane zgodnie z proponowanym wzorem, były mniej efektywne i mniej zrozumiałe. Z propagowaniem ujednoliconego wzoru suplementu wiążą się również konkretne korzyści dla jego zastosowania na szczeblu międzynarodowym. Osoby opracowujące suplementy powinny korzystać z tego wzoru i zamieszczać w nim jedynie informacje o zakresie i poziomie uzyskanego wykształcenia, o uprawnieniach, jakie ono daje, oraz o jego miejscu w systemie edukacji danego kraju i o programie odbytych studiów.

• Suplementy zawsze powinny zawierać krótkie zastrzeżenie i wyjaśnienie umieszczone w ramce na początku struktury suplementu (zob.: struktura przedstawiona w części II). Będzie to służyło jako potwierdzenie jakości suplementu dla osób oceniających kwalifikacje.

• Suplement nie powinien być mylony z życiorysem zawodowym (CV) i zawsze powinien być przedkładany razem z oryginałem dyplomu. Szczegóły i porady dotyczące wystawiania suplementów znajdują się w części II.

3.3. Wprowadzenie suplementu na szczeblu krajowym i międzynarodowym

Suplement do dyplomu jest ważnym narzędziem pomagającym w zrozumieniu i polepszeniu uznawania wykształcenia na szczeblu międzynarodowym. Ma on zastosowanie zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym. Na poziomie krajowym zachęca się Konferencje Rektorów, Ministerstwa, ośrodki NARIC/ENIC i inne właściwe organy do promowania wprowadzania suplementów, podczas gdy na poziomie międzynarodowym prosi się trzy organizacje sponsorujące projekt o wspieranie i propagowanie stosowania suplementu oraz o dalsze monitorowanie tego przedsięwzięcia.

3.4. Zastosowania suplementu

Suplement do dyplomu został opracowany w taki sposób, by miał zastosowanie do każdego rodzaju wykształcenia uzyskanego w szkole wyższej, w tym dla uzyskanych tytułów zawodowych i stopni naukowych oraz dla poszczególnych okresów kształcenia prowadzących do ich zdobycia. W zamyśle twórców suplementu ma być on wydawany łącznie z dyplomem nadającym tytuł zawodowy bądź stopień naukowy. Zaleca się, aby zajęcia, które nie prowadzą bezpośrednio do uzyskania danego wykształcenia były odnotowywane w rocznym wyciągu z indeksu, na przykład w formie wykazu wyników ECTS. Projekt pilotażowy potwierdza, że dzięki dobrze przygotowanym wykazom uzyskanych przez studenta wyników suplement do dyplomu staje się krótszy i bardziej zrozumiały.

3.5. Nakład pracy potrzebny do przygotowania suplementów

Dla wprowadzenia suplementu do dyplomu w szkołach wyższych potrzebny jest na początku pewien nakład pracy. Jednakże doświadczenia uczelni flamandzkich, które wprowadziły poprzednią wersję suplementu wskazują, że długofalowe korzyści z łatwością równoważą początkowy nakład pracy. W przypadku uczelni flamandzkich suplement spowodował zmniejszenie obciążenia pracą, zredukował koszty oraz przyniósł wiele znaczących korzyści zarówno studentom jak i szkołom wyższym. Wprowadzanie suplementu przez całą szkołę wyższą powinno być podzielone na etapy w celu zmniejszenia obciążenia pracowników. Zaleca się wprowadzanie suplementu stopniowo, przez kolejne wydziały lub katedry, jak było to czynione podczas wprowadzania ECTS (Europejskiego Systemu Transferu Punktów). Innym rozwiązaniem jest zorganizowanie krajowego projektu pilotażowego w celu określenia sposobu przyjęcia suplementu najlepszego dla danego kraju.

3.6. Język wydawania suplementu do dyplomu

Jak stwierdzono powyżej, suplement do dyplomu pomaga przy uznawaniu wykształcenia do celów akademickich i zawodowych oraz umożliwia swobodny przepływ osób, zarówno na poziomie danego kraju jak i międzynarodowym. Może on być wydawany na potrzeby wewnętrzne w języku danego kraju, podczas gdy dla użytku międzynarodowego, w celu zwiększenia przejrzystości, powinien być wydawany w jednym lub kilku innych szerzej używanych językach. Dla udostępnienia właściwej dokumentacji organizacje sponsorujące projekt proszone są o zapewnienie wersji suplementu do dyplomu w możliwie dużej liczbie języków europejskich.

3.7. Tłumaczenie tytułów zawodowych i stopni naukowych oraz nazw szkół wyższych

W suplemencie do dyplomu powiedziane jest wyraźnie, że tytuł zawodowy (stopień naukowy) określający wykształcenie, nazwa instytucji, która go nadała i system nadawania tytułów zawodowych oraz stopni i tytułów naukowych powinny być podane w języku danego kraju. Podstawą tego zalecenia jest fakt, że tłumaczenie tych nazw prawie zawsze wiąże się z dokonywaniem oceny danego wykształcenia i określaniem jego równoważności. Suplement został opracowany tak, by mógł stanowić obiektywny dokument wolny od wszelkich sądów wartościujących i stwierdzeń o równoważności. Suplement do dyplomu sam w sobie powinien zawierać wystarczającą ilość informacji na temat dyplomu, tak aby tłumaczenie (zawierające sądy wartościujące, które mogą wprowadzić w błąd) nie było potrzebne. Powinien także pozwalać czytającej go osobie na wyrobienie sobie własnej opinii dotyczącej opisanego w nim wykształcenia. Jednakże zarówno projekt pilotażowy jak i końcowe spotkanie oceniające wykazały, że opinie co do tłumaczenia tytułów zawodowych i nazw instytucji są podzielone.

Niektórzy uczestnicy projektu sugerowali, że powinna istnieć możliwość zamieszczania tłumaczeń tytułów i nazw. Jednakże większość członków grupy roboczej i uczestników projektu pilotażowego zdecydowanie nie zgodziła się na taką propozycję. Jest ona także sprzeczna z Konwencją o uznaniu kwalifikacji przyjętą przez Radę Europy i UNESCO. W efekcie ostateczny wzór suplementu do dyplomu nie zawiera możliwości tłumaczenia tytułów.

3.8. Opis krajowych systemów szkolnictwa wyższego

Projekt pilotażowy wykazał, że opisy krajowych systemów szkolnictwa wyższego są bardzo przydatne dla umiejscowienia ocenianego wykształcenia w systemie nadawania tytułów zawodowych i stopni naukowych danego kraju oraz dla dokonania oceny. Należy przykładać dużą wagę do tego, by zamieszczane w suplemencie opisy były jasne i zwięzłe. Zaleca się, aby były one przygotowane na szczeblu krajowym, we współpracy z Ministerstwem Edukacji, krajową Konferencją Rektorów i ośrodkami NARIC/ENIC. Ponadto ważne jest zapewnienie bieżącej aktualizacji opisu w przypadku wprowadzenia zmian w systemie szkolnictwa wyższego. Przykłady opisów systemu szkolnictwa wyższego znajdują się w suplementach do dyplomu w części II.

3.9. Propagowanie suplementu do dyplomu

Jak wynika ze spotkań oceniających, szkoły wyższe, partnerzy społeczni, studenci i całe społeczeństwo potrzebować będzie informacji i zachęty do zapoznania się z suplementem do dyplomu i do stosowania go. Niezbędne będzie zorganizowanie seminariów informacyjnych i szkoleń dla pracowników szkół wyższych, aby pomóc im w opracowywaniu suplementów przy pomocy odpowiedniego oprogramowania komputerowego. Społeczeństwu natomiast należy uświadomić korzyści wynikające ze stosowania suplementów.

Artykuł IX.3 Konwencji o Uznaniu Kwalifikacji związanych z uzyskaniem wyższego wykształcenia w regionie Europy, przyjętej przez Radę Europy i UNESCO w Lizbonie w 1997 r. stwierdza, że Strony (Konwencji) powinny zachęcać szkoły wyższe, za pośrednictwem krajowych ośrodków informacji lub innych, do stosowania suplementu do dyplomu przyjętego przez Radę Europy i UNESCO lub do używania innych porównywalnych dokumentów. Wprowadzenie suplementu do dyplomu uznaje się za istotne narzędzie dla wypełniania jednego z zobowiązań nałożonych na sygnatariuszy Konwencji.

Ponadto grupa robocza zaleca wykorzystanie środków finansowych z nowego programu Socrates II bądź innych programów edukacyjnych dla wspierania wprowadzania suplementu do dyplomu na poziomie międzynarodowym.

 

Skład grupy roboczej

powołanej przez Radę Europy, Komisję Europejską, UNESCO/CEPES

Jette Kirstein (ENIC/NARIC Dania), Przewodniczący
Stephen Adam (University of Westminster), Sekretarz
Maria Rosa Citarda (Universytet w Turynie)
Vladimir Fissenko (Akademia Medyczna im. D.M. Sechenova, Moskwa) (tylko I spotkanie)
Stefanka Hristoskova (ENIC Bułgaria) (tylko I spotkanie)
Michel Jouve (Dyrektor Francuskiego Biura Socrates)
Rüdiger Jütte (Konferencja Rektorów, Niemcy)
Inge Knudsen (Dyrektor Konfederacji Europejskich Konferencji Rektorów)
Erwin Malfroy (flamandzki ENIC/NARIC Belgia)
Éva Palmer (Węgierski ENIC/NARIC)
William J. Paver (American Association of Collegiate Registrars) (tylko I spotkanie)
Andrejs Rauhvargers (Dyrektor ENIC Łotwa)

Sekretariat:
Ginette Nabavi (Komisja Europejska – DG22), przewodniczący sieci NARIC
Sjur Bergan (Rada Europy), Sekretarz sieci ENIC
Stamenka Uvalic Trumbic (UNESCO/CEPES), Sekretarz sieci ENIC

 

Działania grupy roboczej
od grudnia 1996 do września 1998:

11 grudnia 1996 spotkanie ogólne grupy roboczej
27/28 luty 1997 spotkanie ogólne grupy roboczej
8-11 czerwca 1997 warsztaty przeprowadzone w czasie spotkania ENIC i NARIC
14 lipca 1997 spotkanie w podgrupach
21 września 1997 spotkanie ogólne grupy roboczej
22 września 1997 seminarium otwierające projekt pilotażowy
12/13 listopada 1997 spotkanie ogólne grupy roboczej
3 kwietnia 1998 spotkanie ogólne grupy roboczej
14 maja 1998 spotkanie ogólne grupy roboczej
9 czerwca 1998 warsztaty dotyczący wzoru suplementu do dyplomu przeprowadzone w czasie wspólnego spotkania ENIC i NARIC w Wiedniu
22 czerwca 1998 spotkanie w podgrupach
14 września 1998 spotkanie ogólne grupy roboczej

Uwaga:

Dodatkowo członkowie grupy roboczej prezentowali suplement do dyplomu na różnych spotkaniach międzynarodowych, np. na konferencji EAIE w Barcelonie w listopadzie 97 r.